این حرکت عظیم از ترجمه و تفسیر قرآن تا تطبیق عصری آن و بازگشت‌ به آموزه‌های قرآنی و دینی و همه امور مرتبط بدان در درون گفتمانی شیعی-انقلابی-مدرن موجب تحولاتی خیره‌کننده و عظیم در سراسر جهان اسلامی‌ شد و سایر مسلمانان را نیز به دنبال خود روان ساخت. 23گرایش بازرگان به علم جدید،البته هیچگاه محدوده‌های سنت‌ در تفسیر قرآن را خدشه‌دار نکرد و در حقیقت«استفاده از روش‌های‌ جدید برای مطالعه تفسیری،مانند روش‌های ریاضی که مهدی بازرگان‌ در سیر تحول قرآن و تفسیر پابه‌پای وحی مورد استفاده قرار داده است، باتوجه به ابعاد شخصیتی که از شخص مفسر شناخته شده است،گامی‌ در جهت توسعه روش‌های تفسیری بوده است و به‌معنای نفی روش‌های‌ سنتی نیست»24«از میان آثار متعدد بازرگان،باد و باران در قرآن یک‌ تفسیر علمی موضوعی تمام‌عیار است. طالقانی که با مجامع علمی‌ درجه اول عصر خود رابطه داشت و خود نیز مطالعات و تجارب‌ اجتماعی و سیاسی فراوانی کسب کرده بود،مکتب تفسیری خاصی را دنبال می‌کرد که ضمن پایبندی به مباحث و علوم اولیه برای فهم و تفسیر قرآن،آن را از مهجوریت و سکون خارج کرده و به کتابی مؤثر در اخلاق‌ و منش و سرنوشت مسلمانان بدل کند. 32 -اثر تفسیری دیگر،تفسیر جزء سی‌ام قرآن مجید به نام تفسیر نوین‌ از شادروان استاد محمد تقی شریعتی(متولد 1286 و متوفای 1366 خورشیدی)مؤسس کانون نشر حقایق اسلامی،پدر دکتر علی شریعتی و از مصلحان برجستهء قرن اخیر در ایران است.

منابع مشابه بیشتر ...

5b260f39643ef.JPG

مجدالملک قمی وزیر شیعی سلجوقیان و نقش او در خدمت‌رسانی به شیعه

حسن قریشی کرین

سلجوقیان پس از تسلط بر ایران، برای اداره قلمرو وسیع خود، از وزرای ایرانی برای کسب مشروعیت، مقبولیت و اداره کشور بهره بردند. رقابت‌های سیاسی در بین وزرا و خاندان سلطنتی، موجب شد تا راه برای ورود پیروان مذهب رقیب به ویژه شیعیان امامی به دربار گشوده شود. البته سیاست تسامح مذهبی ملکشاه و نفوذ ترکان‌خاتون و نزدیکان شیعه او، به نفوذ شیعیان امامی کمک کرد. مجدالملک قمی یکی از وزرای معروف این دوره بود که عوامل فوق در قدرت‌یابی او نقش زیادی داشت. او از وزیران معروف دورة میانی امپراتوری سلجوقی بود که حدود دو سال وزارت برکیارِق را برعهده داشت؛ مجدالملک در مدت وزارت، اقدامات ارزنده‌ای در زمینه نفوذ تشیع‌ در دربار سلجوقی و بازسازی و رونق دادن قبور ائمه و بزرگان شیعه انجام داد. این پژوهش، با روش توصیفی‌ـ‌تحلیلی و از طریق مطالعه کتابخانه‌‌ای، ضمن بررسی زندگی و اقدامات مجدالملک، به نقش او در پیشبرد تفکر شیعی و ترویج اندیشه امامیه و بنای اماکن متبرکه پرداخته و فرجام او را تبیین نموده است.

5b10005f57509.JPG

تعامل روحانیان شیعه با دولت صفوی؛ علل و پیامدها

جواد ورعی

این مقاله به پرسش از علل و پیامدهای تعامل روحانیان شیعه با دولت صفویه پاسخ می‌دهد و زمینه‌های گسترش تشیع در این دوره تاریخی را بررسی می‌کند. روش این مقاله، بررسی اسناد تاریخی درباره چگونگی رفتار دولت صفویه و عکس العمل عالمان شیعی است. رویکرد اعتدالی اهل تسنن در ایرانِ بعد از قرن هفتم و گرایش متصوفه به برخی آموزه‌های شیعی مانند ولایت انسان کامل که با نگارش زندگی پیشوایان دوازده‌گانه شیعه و سرودن اشعاری در فضائل و مناقب آنان نمایان شده است، از زمینه‌های تاریخی این رویکرد به‌شمار می‌رود. علاقه خاندان صفوی به علویان و نیاز پادشاهان و مجتهدان به یکدیگر، از علل تعامل عالمان شیعی با دولت صفویه و از زمینه‌های گسترش تشیع در این دوره است. برخی عوامل دعوت عالمان دینی به همکاری عبارت بود از: پیدایش اندیشه جایگزینی کانون قدرتی به جای قزلباشانِ گرفتار جنگ قدرت در شاهان صفوی، نیاز به نفوذ کلام عالمان دینی در بین مردم، ناکافی بودن آموزه‌های تصوف و نیاز به مکتبی فقهی ـ حقوقی (شریعت) برای اداره جامعه و کسب مشروعیت دینی. در مقابل عوامل پذیرش این دعوت از سوی عالمان نیز عبارت بود از: نجات از انزوا و شرایط تقیه و به‌دست آوردن آزادی‌های مذهبی و اجتماعی، احیای معارف مذهبی و تقویت پایه‌های تشیع با تأسیس حوزه‌های علوم دینی و اقامه شعائر شیعی و نظارت بر صاحبان قدرت و جلوگیری از ترویج منکرات و ستم به مردم.