سلف این کتاب را می‌توان ریاض العلما دانست که میرزا عبد الله‌ هم البته به صورت مستقل شرح حال تعدادی از علمای سنی را نوشته‌ بود اما نویسنده روضات آن‌ها را درهم آمیخت. آیا ایشان نیز نگاه تاریخی به‌ شیعه داشته‌اند؟و آیا می‌توان از کتابی از اهل تسنن در این زمینه‌ نام برد که نگاه علمی هم به قضیه داشته باشد و نه تبلیغاتی و جنجالی؟ استاد جعفریان:انصاف که بین کل فرق اسلامی،گوهر کمیابی‌ است. در همان دوره در هند نیز مرحوم میرحامد حسین فعالیت‌های این چنینی را با عنوان عبقات‌ الانوار و آثار دیگر که روش کار آن‌ها بیشتر سنتی،اما با تتبعی‌ وسیع‌تر از گذشته بود،در شیعه‌شناسی برداشت،ولی به‌هرحال‌ قابل مقایسه با کارهای علامه امینی نبود. این اولین‌ نداهای شیعی است که دولت عثمانی به عنوان مرکز اسلام سنی‌ می‌شنوده و علمای شیعه برای اتحاد اسلامی،بسیار با دولت اسلامی‌ همراهی کردند؛ولی در این زمان عثمانی خود در نهایت ضعف و در حال اضمحلال بود. استاد جعفریان:کارهایی که در قاهره از این دوره به بعد،صورت‌ می‌گیرد،تحت تأثیر همین نگاه آیت الله بروجردی و البته مسبوق به‌ فعالیت‌های مرحوم میرزا محمد تقی قمی است که پیش از آقای‌ بروجردی فعالیت خود را آغاز کرده بود. در پنجاه سال گذشته،منهای سؤال اصلی در مورد اصل و منشاء ریشه‌ی شیعه،نظری را شیعیان بسیار بر آن تأکید کردند مبنی بر این‌ که دو نوع شیعه معتدل و افراطی وجود دارد و به اهل تسنن گفتند که‌ اگر بین این دو تفاوت قائل شوید،مشکل بین مذاهب اسلامی حل‌ شده است.

درباره نویسنده

عمده پژوهش‌های جعفریان درباره تاریخ تشیع است. زمینه‌های دیگر پژوهش‌های وی عبارت اند از: تاریخ سیاسی صدر اسلام، تاریخ تشیع و تاریخ دوره صفوی. کتاب‌هایی چون تاریخ سیاسی اسلام (سیره رسول خدا و سیره خلفا)، تاریخ تشیع در ایران، اطلس شیعه و نیز سیاست وفرهنگ روزگار صفوی از جمله کارهایی است که در این زمینه‌ها منتشر کرده‌است. در زمینه تاریخ معاصر نیز کتاب جریانها و سازمان‌های مذهبی سیاسی بین سالهای ۱۳۲۰ – ۱۳۵۷ را نوشته‌است. مجموعه مقالات جعفریان در هجده مجلد به چاپ رسیده‌است. آثار چندی نیز به عنوان تصحیح و ترجمه از وی انتشار یافته‌است. جعفریان درباره تاریخ حجگزاری ایرانیان نیز تحقیقات و مقالاتی داشته که در کتب و نشریات مختلفی چاپ شده‌است.(نک: پنجاه سفرنامه حج قاجار، ج۱، اولین مقاله)او در زمینه تصحیح نسخه‌های خطی سفرنامه‌های حج ایرانیان سالها فعالیت کرده و مجموعه‌ای از آنها را به صورت مستقل و نیز در مجموعه‌ای با نام پنجاه سفرنامه حج قاجار(نشر علم، تهران، ۱۳۸۹)چاپ کرده‌است.

منابع مشابه بیشتر ...

5aa1714f16f6b.JPG

حوزه های کم شناخته و متقدم حدیث و معارف امامیه در عراق، شام و مصر

احمد پاكتچي

شیعیان از دیرباز در بومهای مختلف جهان اسلام زندگی می‌کرده، و حلقه‌های درس و بحث علمی هم داشته‌اند. گاه این حلقه‌های درس در امتداد زمان توسعه می‌یافته، و به پایگیری زنجیره‌های استاد و شاگردی می‌انجامیده، و تعالیمی را پدید می‌آورده که نسل اندر نسل منتقل می‌شده است. بدین سان، حوزه‌هایی علمی پدید می‌آمده که گاه مدتی طولانی استمرار داشته، و مکاتبی متمایز و شاخص را در خود جای می‌داده است؛ مکاتبی که بسیارشان هم اکنون کمتر شناخته شده‌اند. برخی از این حوزه‌های علمی مشهور، و بر جریانهای فرهنگی جهان تشیع بسی اثرگذار بوده‌اند؛ آن سان که در بارۀ کوفه و قم چنین می‌توان گفت. به نظر می‌رسد جایگاه برجستۀ این قبیل حوزه‌ها سبب شده است عالمان نسلهای بعد و نیز، محققان معاصر در تحلیلهای خویش از تاریخ علوم و معارف شیعی، کمتر به حوزه‌های دیگر توجه کنند و کارکرد آنها را بجویند. بناست که در این مطالعه، با مروری بر مهمترین بومهای شیعه‌نشین در جهان اسلام، حوزه‌های فرعی و کم شناختۀ فرهنگ شیعی، گرایشهای فکری غالب در هر یک، و شخصیتهای اثرگذار در هر بوم را بازشناسیم. این کوشش، مدخلی خواهد بود برای شناخت مکاتب فکری کم شناختۀ شیعی، امتداد تاریخی هر یک، و البته آموزه‌های متمایزی که هر یک داشته‌اند.

دیگر آثار نویسنده بیشتر ...

5a92e0071b68a.JPG

دو متن درباره تعمیر گنبد امام رضا(ع) پس از زلزله سال 1084ق در خراسان

رسول جعفریان

در سال 1084ق زلزله ای در خراسان رخ داد و طی آن گنبد امام رضا (ع) آسیب دید. شاه سلیمان صفوی دستور تعمیر گنبد حضرت(ع) را نشاء کرد. در این نوشتار کوتاه، دو متن درباره تعمیر گنبد امام رضا(ع) می آید؛ یکی به نثر انشای فقیه و ادیب برجسته عصر صفوی، مرحوم آقا حسین خوانساری است که برای کتابت در اطراف گنبد مطهر امام رضا (ع) نوشته شده و در ادامه کارهایی است که در زمان شاه سلیمان صفوی در جهت بازسازی حرم مطهر امام رضا (ع) انجام شده است و متن حاوی نکات ارزنده ای است. متن دوم نیز قصیده ای درباره همان زلزله و تعمیر گنبد مطهر امام رضا(ع) است که شاعری در سال 1086ق ، به نظم کشیده شده است و حاوی اطلاعات فرهنگی و سیاسی مفیدی از دوره صفویه و اقدامات فرهنگی حاکمان صفوی در حرم مطهری رضوی است.

تاریخ/تاریخ معصومان(ع)/امام رضا(ع)
مقاله
5a1d4b4e9bf01.JPG

آگاهی هایی درباره نفوذ شیعیان امامی در مدینه منوره ( در نیمه اول قرن هشتم هجری )

رسول جعفریان

مدینة منوره از اواخر قرن دوم و به­طور رسمی از قرن چهارم، در اختیار سادات بود‌که اصطلاحا به آنان «شرفا» می­گفتند. این گروه از سادات غالبا تمایلات شیعی داشتند، اما به دلیل تسلط عباسیان، گاهی به تقیه روی آورده وگاه مذهب سنی را اختیار می­کردند اما به دلیل وابستگی­های خانوادگی، تمایلات شیعی داشتند. در دورة تسلط فاطمیان، آنها به­طور آشکار مذهب شیعی داشتند. با سقوط فاطمیان و روی کار آمدن ایوبیان و سپس ممالیک، فشار بر روی اشراف بیشتر شد. این زمان، شهر دو گروه «مقیم» و «مجاور» داشت؛ مجاوران از بیرون می­آمدند و غالبا سنی بودند، افراد مقیم شیعه بوده و از اشراف حمایت می­کردند. مجادله میان این دو گروه ادامه یافت. در نیمة اول قرن هشتم هجری، همین منازعه وجود داشت‌که کتاب «نصحیةالمشاور و تعزیة المجاور» آینة تمام نمای این نزاع بین دو گروه مزبور است.

جغرافیا/آسیا/جزیرة العرب
مقاله