باتسلط مسلمانان براندلس ،به مرورآئین وفرهنگ اسـلامیدرمیـان سـاکنان آنجـاگسـترش یافت .با این همه به رغم آن که اندیشه هایمختلف دینیوگرایش هایگوناگون مـذهبی،مجـالیبـرایبـروز و ظهور در اندلس (در دورة اسلامی)به دست آوردند، تشیع درشمارمعدودمذاهبیبـودکـه اساسـافرصـتی برای بیان مبانی اعتقـادی خـودبـه دسـت نیـاوردوبـه سـبب وجـودعـواملی چنـد،راه برگسـترش وتثبیـت اندیشه های شیعی در اندلس بسته شد.اندلس اززمان فتح تاسرنگونی خلافت امویدرقرطبـه ،مـاهیتیامـوی داشت که سیاست های خود را بر مبنای نادیده گرفتن حق اهل بیت استوارساخته بود.درواقـع امویـان تـلاش فراونی برای گسترش مذهب بر اساس دیدگاه هایخودبه عمل آوردندوبـاحمایـت همـه جانبـه ازمـذهب مالکی،مجال هرگونه فعالیت راازدیگرمـذاهب ، خاصـه تشـیع سـلب کردنـد.ایـن موضـوع باعـث شـدتـا فعالیت ها وکوشش های پیروان تشیع دراندلس به گونـه ایآشـکارمحـدودشـده وشـیعیان ازبیـان باورهـاو انجام مراسم مذهبیخودبازمانند. تنهاپس ازبرافتادن امویان بودکه شیعیان فرصتیهرچنـدکوتـاه بـه دسـت آورندو باتأسیس خلافت حمودیتوانستندشمه ایازحضورسیاسـی-فرهنگـیخـودرادرانـدلس نشـان دهند.پرسش اصلی در این پژوهش آن است که : اولا به راسـتیعلـل وعوامـل عـدم گسـترش وناپایـداری تشیع در اندلس چه بود؟ ثانیا سیاست ها و برنامـه هـای حکمرانـان انـدلس خاصـه امویـان چـه تـأثیریدرایـن موضوع داشت ؟ این مقاله برآن اسـت تـابـراسـاس روش تحلیلـیوبـااسـتفاده ازمنـابع ،مآخـذومطالعـات تاریخیبه این دوپرسش پاسخ دهد

منابع مشابه بیشتر ...

5b260f39643ef.JPG

مجدالملک قمی وزیر شیعی سلجوقیان و نقش او در خدمت‌رسانی به شیعه

حسن قریشی کرین

سلجوقیان پس از تسلط بر ایران، برای اداره قلمرو وسیع خود، از وزرای ایرانی برای کسب مشروعیت، مقبولیت و اداره کشور بهره بردند. رقابت‌های سیاسی در بین وزرا و خاندان سلطنتی، موجب شد تا راه برای ورود پیروان مذهب رقیب به ویژه شیعیان امامی به دربار گشوده شود. البته سیاست تسامح مذهبی ملکشاه و نفوذ ترکان‌خاتون و نزدیکان شیعه او، به نفوذ شیعیان امامی کمک کرد. مجدالملک قمی یکی از وزرای معروف این دوره بود که عوامل فوق در قدرت‌یابی او نقش زیادی داشت. او از وزیران معروف دورة میانی امپراتوری سلجوقی بود که حدود دو سال وزارت برکیارِق را برعهده داشت؛ مجدالملک در مدت وزارت، اقدامات ارزنده‌ای در زمینه نفوذ تشیع‌ در دربار سلجوقی و بازسازی و رونق دادن قبور ائمه و بزرگان شیعه انجام داد. این پژوهش، با روش توصیفی‌ـ‌تحلیلی و از طریق مطالعه کتابخانه‌‌ای، ضمن بررسی زندگی و اقدامات مجدالملک، به نقش او در پیشبرد تفکر شیعی و ترویج اندیشه امامیه و بنای اماکن متبرکه پرداخته و فرجام او را تبیین نموده است.

5b10005f57509.JPG

تعامل روحانیان شیعه با دولت صفوی؛ علل و پیامدها

جواد ورعی

این مقاله به پرسش از علل و پیامدهای تعامل روحانیان شیعه با دولت صفویه پاسخ می‌دهد و زمینه‌های گسترش تشیع در این دوره تاریخی را بررسی می‌کند. روش این مقاله، بررسی اسناد تاریخی درباره چگونگی رفتار دولت صفویه و عکس العمل عالمان شیعی است. رویکرد اعتدالی اهل تسنن در ایرانِ بعد از قرن هفتم و گرایش متصوفه به برخی آموزه‌های شیعی مانند ولایت انسان کامل که با نگارش زندگی پیشوایان دوازده‌گانه شیعه و سرودن اشعاری در فضائل و مناقب آنان نمایان شده است، از زمینه‌های تاریخی این رویکرد به‌شمار می‌رود. علاقه خاندان صفوی به علویان و نیاز پادشاهان و مجتهدان به یکدیگر، از علل تعامل عالمان شیعی با دولت صفویه و از زمینه‌های گسترش تشیع در این دوره است. برخی عوامل دعوت عالمان دینی به همکاری عبارت بود از: پیدایش اندیشه جایگزینی کانون قدرتی به جای قزلباشانِ گرفتار جنگ قدرت در شاهان صفوی، نیاز به نفوذ کلام عالمان دینی در بین مردم، ناکافی بودن آموزه‌های تصوف و نیاز به مکتبی فقهی ـ حقوقی (شریعت) برای اداره جامعه و کسب مشروعیت دینی. در مقابل عوامل پذیرش این دعوت از سوی عالمان نیز عبارت بود از: نجات از انزوا و شرایط تقیه و به‌دست آوردن آزادی‌های مذهبی و اجتماعی، احیای معارف مذهبی و تقویت پایه‌های تشیع با تأسیس حوزه‌های علوم دینی و اقامه شعائر شیعی و نظارت بر صاحبان قدرت و جلوگیری از ترویج منکرات و ستم به مردم.

دیگر آثار نویسنده بیشتر ...

5a2d4cf5cb603.JPG

مزیدیان و نقش آنان در گسترش تمدن اسلامی

احمدرضا خضری

مزیدیان یکی از حکومت­های شیعی عراق بودند که در فاصله میان سال­های 350 تا 545 ه‍.ق برابر با 961 تا 1150م.، بر منطقه حلّه و پیرامون آن فرمان راندند. آنان که شاخه­ای از اعراب بنی­اسد به شمار می­آمدند، نخست در محلی بین کوفه و هیت استقرار یافتند و روزگار خود را از طریق دام­داری و کشاورزی سپری می­ساختند؛ تا آن­که در دوره معزّالدوله بویهی، علی­بن­مزید تحت حمایت بویهیان توانست حکومت مزیدیان را در نواحی یاد شده پدید آورد. پس از علی، هفت تن دیگر از افراد خاندان مزیدی به حکومت دست یافتند و با فراز و فرودهایی تا سال 545 ه‍.ق بر قلمرو مزیدی فرمان راندند. بی­شک بزرگ­ترین و مشهورترین حکمران مزیدی، صدقه­بن­منصور بود که همزمان با ظهور خاندان سلجوقی، حکومت مزیدیان را در اختیار داشت. وی که امیری هوشمند بود، با استفاده از اختلاف­ها و درگیری­های بین امرای سلجوقی، شهرهای بصره، کوفه، هیت و تکریت را به زیر فرمان آورد، و شهر حلّه را بنا نهاد و پایتخت خود را بدانجا منتقل ساخت و آن شهر را پایگاهی برای حمایت بی­چون و چرا از عالمان و دانشمندان قرار داد و زمینه گسترش بیش از پیش تمدّن اسلامی را فراهم آورد. این مقاله بر آن است که بر اساس روش توصیفی - تحلیلی و با استفاده از منابع، مآخذ و پژوهش­های تاریخی، در وهله نخست زمینه­ها و چگونگی ظهور حکومت مزیدی را بررسی و در مرحله بعد نقش آن خاندان را در گسترش فرهنگ و تمدّن اسلامی، به ویژه در دو بخش ادبی و علمی، بیان کند، و آن­گاه فعالیت­های آنان را در راستای گسترش تشیّع تبیین نماید.

فرهنگ و تمدن/کلیات
مقاله