هنر آیینی دریچه ای متفاوت برای مطالعه یک آیین می تواند باشد. امامیه یا تشیع می تواند از منظر توانمندی و دارایی های هنری و فرهنگی خود موردمطالعه قرار گیرد. فرهنگ شیعه به نمادها و نشانه های متعدد خود در زمینه های مختلف فرهنگی گره خورده است. زیارتگاه ها و نیز حسینیه ها و مراسم های عزاداری و سرور، خاستگاه بسیاری از رسوم و آیین ها هستند که همراه خود رشد هنر و نشانگان شیعی را ارمغان آورده اند. تشیع بر محور مفهوم امامت از دیگر مذاهب تمایز و هویت یافته و عزاداری و زیارت دونقطه عزیمت اساسی در این فرهنگ هستند. ضمن آنکه در خود این مکتب، می توان به دنبال حکمت و سازوکار حاکم بر پویایی و تنوع هنری و نشانگانی بود و بخش معظمی از حکمت هنر شیعی را می توان از خود آیین تشیع استنباط کرد. در کنار این مولفه های پژوهشی، استاندارد دیگری هم وجود دارد که می تواند در تحلیل این پویایی به کار آید. در این مقاله سعی بر این است که حکمت هنر و نشانگان شیعی تحلیل شود و از هر دو ابزار پژوهشی و نیز کلامی _ الهیاتی بهره گرفته شود.

منابع مشابه بیشتر ...

5a5788b991f6c.JPG

بررّسی نقش مذهب شیعه بر هنر و معماری امام‌زادگان ایران

مظفر عباس زاده

ساخت مقابر برای بزرگان دینی و سیاسی از دیرباز در جهان مرسوم بوده است. وجود تعداد زیادی از این بناهای آرامگاهی در ایران، اهمّیت ساخت این گونه از ابنیه را در بین ایرانیان یاد‌آور می‌شود. همزمان با ورود اسلام به این کشور، معماری ایرانی و به تبع آن مقبره‌سازی وارد برهة جدیدی از تاریخ خود شد. در ادامه نیز با گسترش مذهب تشیّع، معماران و هنرمندان شیعه به انعکاس باورها و اعتقادات خود در گونه‌های خاصّی از معماری مانند مساجد وآرامگاه‌ها پرداختند. هدف از این نوشته، یافتن رابطه‌ای معقول بین باورهای شیعه و هنر و معماری امام‌زادگان ایران می‌باشد. جهت پیدا کردن چنین رابطه‌ای در ابتدا احکام اسلامی با تکیه بر نظر تشیّع در مورد ساخت آرامگاه بر مدفن اشخاص مورد بررّسی قرارگرفت. در ادامه به طور مختصر، گونه شناسی معماری حکومت‌هایی که فرصت گسترش تفکّر شیعه در آن دوره بود و به خصوص حکومت‌های شیعه مذهب، چون آل‌بویه و صفوی که همراه با رسمی شدن تشیّع در ایران است، مورد مطالعه قرار گرفت. در نهایت طرح معماری و تزئینات آرامگاه‌های اسلامی و تأثیر اعتقادات تشیّع بر آن‌ها بررّسی شد. مطالعات به روش کتابخانه‌ای و روش تحقیق، پژوهشی توصیفی ـ تحلیلی است. در آخر این نتیجه حاصل می‌گردد که اعتقادات معمار شیعه در هنر و معماری امام‌زادگان ایران از تزئینات تا طراحی تأثیر بسیاری داشته است و معمار از این مجرا برای بیان مفاهیم مدنظر خود استفاده کرده‌ و حتّی باعث شکل‌گیری گونه خاصّی از معماری آرامگاهی و معماری ایرانی ـ اسلامی، با نام امام‌زاده‌ها شده است.

دیگر آثار نویسنده بیشتر ...

5566cf11ea049.jpg

روش پدیدار شناسانه غریبان در شیعه شناسی بررسی آثار و نتایج کاربست روش های خاص در مطالعات

میثم توکلی بینا

در پی نشر آثار مطالعات خاورشناسان در زمینه اسلام و تشیع، همواره این دغدغه وجود دارد که آیا نگاه ما به این مقوله باید مثبت و خوش بینانه باشد و از آن تاییدی بر یافته ها و داده های دینی خود بیابیم یا آن که باریک بینی بیشتر، به این جریان خواهد انجامید که نقاط تاریک این داستان بلند را هم رصد کنیم و از نوعی دوراندیشی هم راه با ژرف کاوی بهره بریم؛ مبادا که بنای رفیع دیانت، از همان تاییداتی که بلندا رسیده فروکاهیده گردد. اساس مطالعات شیعی در غرب، اگر دانشگاهی و به معنای مدرنیته علمی باشد، باید فاقد هرگونه دل بستگی به آن باشد و از دید ناظر لااقتضا و سوم شخص دیده گردد.یعنی ذات و ناب دین نادیده گرفته می شود و برای همیشه تعلیق می گردد. تشیع در ساختار فرهنگی مطالعات شیعی - آن هم در غرب - همان آیین و نظامی است که از دل ساز و کارهای تاریخی، اجتماعی، فرهنگی و اقلیمی سر برآورده و از این دید با بودیسم و بهاییت تفاوت چندانی ندارد! هگل در شکل گرفتن این نوع مطالعات پدیدار شناسانه نابغه دهر است که همه مولفه ها را در هم می تند تا دینی را معرفی کند. پدیدار شناسان بعدی، همین الگو را تقویت کرده اند که در هوسرل به اوج می رسد. دانستن گردنه های خطرناک روش شناسی و فرهنگ مطالعات دینی، می تواند جلوگیری از سقوط در دوره ژرف و تایک ناب زدایی تشیع را شود که در آثار خاورشناسان وجود دارد؛ زیرا آنان نیز فرزند زمان خویشند و در چاچوب خود می اندیشند. از این نمونه به کتاب مکتب در فرآیند تکامل می توان اشاره نمود که نمونه بارز چنین روی کردی به تشیع است. کتابی که در آن فرهنگ و برای آن نوشته شده  درست همان چه را که از پیش می توان رصد کرد، سازوکاری تاریخی معرفی نموده که معنای آن چیزی جز ناب زدایی و نادیده گرفتن «اصالت»ها نیست.

تاریخ/مبانی و کلیات/شیعه و دیگران
مقاله