خلافت فاطمیان(297-567 ق.) که به منزله حکومت رقیب خلافت عباسی(132-656 ق.) در شمال آفریقا برپا شد، از ویژگی‌های سیاسی، اداری و نظامی ویژه‌ای برخوردار بود.امامان دوران دعوت پنهانی اسماعیلیه با شبکه دعاه و پیروان پراکنده اما سازمان‌یافته، در سال 297ق.خلافت فاطمی را پایه‌گذاری کردند و قدرت سیاسی و نظامی را به صورت رسمی به دست آوردند.در این راستا، تحولی گسترده در مقام و موقعیت امام اسماعیلی و حلقه‌های پیرامون وی از شرایط غیررسمی به شرایط رسمی صورت گرفت که طی آن، سازمان‌یابی قدرت و بازتعریف عناصر جامعه اسماعیلی در قالب نهادهای اداری، نظامی و سیاسی مرسوم زمانه انجام شد.ساختار دیوار و نظامی تحت تاثیر آموزه‌های سیاسی و اجتماعی اسماعیلی و اقتضائات برپایی خلافت شیعی بود که بیش از دو قرن در مصر دوام نیافت.مهم‌ترین علل آن را باید در ساختار دیوانی و نظامی آن‌ها و چگونگی تعامل دیوانیان و نظامیان و عوامل موثر بر آن جست‌وجو کرد.در این مقاله به روش توصیفی و تحلیلی، به بررسی ساختار دیوانی و نظامی و علل هم‌گرایی و واگرایی در تعامل آن‌ها پرداخته و به این سوال پاسخ داده شده است که تعامل دیوانیان و نظامیان در دوره اول خلافت فاطمی چگونه و تحت تاثیر چه عواملی بوده است.

منابع مشابه بیشتر ...

5742fa29bb0c4.jpg

بررسی تطبیقی اهداف و اصول سازمان دعوت عباسیان و اسماعیلیان

محمد علی چلونگر, جعفر شریفی, علیرضا ابطحی

عباسیان و اسماعیلیه، برای پیشبرد اهداف خویش، اقدام به تشکیل سازمان دعوت مخفیانه نمودند. مقایسه اهداف و اصول این دو سازمان و یافتن وجوه اشتراک و افتراق آن‌ها، از جمله موضوعاتی است که می­تواند به شناخت بیشتر این دو جریان بینجامد. این موضوع، با استفاده از روش وصفی و تطبیقی و بر پایه مطالعات اسنادی مورد بررسی قرار گرفته است. یافته­ های تحقیق نشان می­دهد که وجه تمایز اصلی این دو سازمان، در این است که سازمان دعوت عباسی اهداف سیاسی را دنبال می‌نمود؛ ولی سازمان دعوت اسماعیلی، علاوه بر اهداف سیاسی، به ترویج عقاید اسماعیلی نیز مقید بود. هر دو سازمان دعوت، در اصولی همانند: پنهان‌کاری، نظم‌ و ترتیب در امور، اطاعت محض از امام و جذب پیروان از راه‌های گوناگون، با هم اشتراک داشتند و رسیدن به قدرت و خلافت، از مهم‌ ترین اهداف مشترک آنان بود. درباره وجوه امتیاز آن‌ها هم باید افزود که اسماعیلیه، حتی پس از دستیابی به مقام خلافت، بر حفظ عقاید خویش پایبند بودند و موجودیت سازمان دعوت را حفظ نمودند و نیز تسامح بیشتری در امور از خود نشان می‌دادند؛ درصورتی‌ که عباسیان این‌ گونه عمل ننمودند. از طرفی، سازمان دعوت، بر پایه اصول سلسله مراتبی، نزد عباسیان، عمدتاً بر پایه نمود سیاسی، خود را نشان داد؛ ولی نزد اسماعیلیه، دارای جنبه‌های مذهبی و معنوی، به‌ویژه اعتقاد به ضرورت رهبری امام منصوص در رأس سلسله‌ مراتب سازمان بود. 

دیگر آثار نویسنده بیشتر ...

59466d8ae05ee.jpg

عوامل مؤثر بر مناسبات علویان یمن با خلافت عباسی (از 280 الی 444 ه.ق)

صادق آیینه وند

دولـت زیـدی علویـان در یمـن حـدود اواخـر سـدة سـوم هجـری شـکل گرفـت . خلافـت عباسـی هیـچ گاه آن را بـه رسـمیت نشـناخت و آن هـا نیـز خلیفـه عباسـی را مشـروع نمی دانســتند. بــا ایــن حــال دو دولــت بــا یکدیگــر روابطــی داشــتند و عوامــل متعــددی ماننــد مذهـب ، جغرافیـا، اجتمـاع و سیاسـت نیـز بـر ایـن روابـط مؤثـر بـود. ایـن تحقیـق بـه شـکل کتابخانــه ای و بــا اتــکاء بــه منابــع دســت اول فارســی و عربــی و همچنیــن تحقیقــات روز محققیـن جمـع آوری شـده اسـت . هـدف تحقیـق ، بیـان نـوع روابـط دو دولـت و عوامـل مؤثـر بـر ایـن روابـط اسـت . تفـاوت مذهبـی چـه تأثیـری در روابـط دو دولـت داشـت ؟ و یـا این کـه اختلافـات قبیلـه ای بیـن اعـراب شـمالی و جنوبـی و هم چنیـن عوامـل جغرافیایـی و سیاسـی ، ایـن مناسـبات را بـه چـه سـوی سـوق داد. مذهـب بـه همـراه جغرافیـا و مبانـی اجتماعـی ، عواملـی برهـم زننـده و موجـب واگرائـی بودنـد. امـا عامـل سیاسـی توانسـت دوسـویه عمـل کـرده و در برخـی مـوارد، موجـب نزدیکـی دو دولـت گـردد

تاریخ/تاریخ عمومی/از سال 329 تا آخر آل بویه
مقاله