در دورة عباسی اول، دعبل خزاعی به دفاع از تفکر شیعه، به ويژه حقانیت علويان پرداخت. اشعار احتجاجی او در اثبات عقايد شیعه، مسألة امامت و خلافت و نقض گفتار مدعیان، فراوان است. اين مقاله در صدد يافتن پاسخی برای سؤالات زير است – رويکردهای احتجاجی شاعر برای اثبات حقانیت اهلبیت (ع) مبتنی بر چه اصول و مواردی است؟ - گرايش غالب شاعر برای اقناع مخاطب بیشتر بر محور چه عناصری میچرخد؟ - مضمون اشعار، چه تأثیری بر زبان و بیان شاعر گذاشته است؟ قدرت بیان، و استدلال منطقی از جنبههای مهم شعر احتجاجی اين شاعر متعهد به شمار میآيد. نتايج تحقیق مشخص میکند که دعبل شعر را در خدمت اهداف سیاسی که دفاع از مکتب اهلبیت (ع) باشد، قرار داده و بر اقناع عقلی مخاطب تکیه دارد. فاصله گرفتن شاعر از عناصر عاطفه و احساس در امور احتجاجی، مؤيد توجه او به اقناع عقلی مخاطب است.

منابع مشابه بیشتر ...

5c56db64f2d0a.JPG

ملاک بهره مندی اهل بیت علیهم السلام از نتایج فتوحات

امیرعباس مهدوی فرد, علی حسن بگی

فتوحات وجنگ هایی که پس از رحلت پیامبر صلی الله علیه و آله رخ داد و منجر به گشوده شدن دروازه های ایران و روم شرقی و آفریقا گردید متفکران و عالمان مسلمان را با پرسش هایی مواجه کرده است پرسش هایی مانند این که آیا فتوحات مشروعیت داشته اند؟ در صورت عدم مشروعیت این رویداد؛ ملاک بهره مندی اهل بیت علیهم السّلام از نتایج آن چه بوده است؟ و آیا اصولا می توان میان عدم مشروعیت یک عمل و نتائج آن تفکیک کرد؟ در این نوشتار به این نتیجه رسیدیم که با توجه به مشروط بودن مشروعیت جهاد ابتدایی در فقه شیعه به اذن امام علیه السّلام یا نایب خاص امام و فقدان شرط مذکور در فتوحات پس جنگ های مذکور مشروع نبوده اند، مع الوصف اهل بیت علیهم السّلام از نتائج فتوحات، استفاده برده اند؛ ملاک بهره مندی مذکور یا به عنوان انفال بوده و یا بر پایه قاعده الزام به عنوان سهم ذوی القربی از خمس بوده است.

دیگر آثار نویسنده بیشتر ...

558e43dc6c613.jpg

بازخوانی صوفیان از روایات ائمه شیعه

رضا رضایی

ادبیات صوفیانه نگاهی از لون دیگر به الهیات و دین است که در آن، باورها و پنداشت ها تغییر رنگ و معنا داده است. صوفیان مسلمان چون گیاه نورسته ای بودند که ازدامان اسلام برخاستند ولی با نگاهی دیگر به جهان پیرامون خود نگریستند و عوالم معنایی تازه ای ساختند. بی تردید این گیاه نورسته از آبشخور قرآن و سنت که در روایات پیامبر و بزرگان دین از جمله امامان شیعه مندرج بوده، بهره مند گشته است. سخنان، نامه ها و مناجات علی(ع) و سایر ائمة شیعه مضامین عارفانه ای را بیان کرده که با طبع صوفیان سازگار بوده است و مشایخ صوفی آن را دستمایه ای برای شرح و بسط عقاید خود قرارداده با تأویل سخنان ائمة شیعه مفاهیم تازه ای جستند و نظام عقیدتی و مسلکی خود را بنیاد نهادند. فرضیة این پژوهش بر این مبنا استوار گشته که تحول فکری صوفیان از طریق تأویل و دیگر یافت از متون و منابع شیعه صورت پذیرفته است.این جستار در پی درستی و نادرستی عملکرد صوفیان در این زمینه نیست بلکه در پی ریشه یابی افکار و عقاید صوفیان و نحوة استفادة آنان از احادیث و اصول اعتقادی شیعه برای برساختن عقاید خود است. روش پژوهش براساس دیدگاه معرفت شناختی و هرمنوتیک سنت گرای گادامر و محدودة پژوهش بر مبنای اقوال مشایخ اولیة صوفیان مندرج در متون معتبر صوفیان بنانهاده شده است و از این رهگذر، فرضیة پژوهش آزموده می گردد.

علوم/علوم عرفانی
مقاله