در میان فهارس نسخه های خطی منتشر شده در ایران، فهرست کتابخانۀ بزرگ آیت الله العظمی مرعشی نجفی به نحو منظم در انتهای هر کدام از مجلدات فهارس خود، تصاویری منتخب از برخی نسخه های معرفی شده در هر مجلد ارایه کرده است. خصلت اخیر این امکان را در اختیار ما قرار می دهد که در مواردی بدون مراجعه به خود نسخه بتوانیم اطلاعاتی دربارۀ نسخه های معرفی شده بدست آوریم. نوشتار حاضر بر پایۀ تصاویر ارایه شده از برخی نسخه‌های خطی عموما در کتابخانۀ آیت الله مرعشی، اطلاعاتی در خصوص یکی از مراکز مهم علمی شیعه در قرون هشتم تا یازدهم هجری در شهر حله به نام مدرسۀ زینیه را مورد بحث قرار داده است.

منابع مشابه بیشتر ...

5a36476ea4c95.JPG

سیف الدوله امیر نامدار بنی مزید و حوزه علمیه حله سیفیه

یدالله نصیریان

در قرن چهارم و پنجم هجری، در دوره سلطه امیرالامراءها بر دستگاه خلافت عباسی، حکومتهای کوچکی مقارن با دولتهای بویهی و سلجوقی شکل گرفت که یکی از آنها خاندان بنی مزید بود که با تمایلات شیعی خود توانستند پس از ویرانی مراکز علمی و فرهنگی شیعیان در بغداد و کوچ علمای شیعه به نجف، با بنای شهر حله حوزه علمی پرباری برای شیعیان احداث کنند که آثار و برکات آن تا امروز تداوم دارد. در این مقاله بویژه زندگی سیاسی سیف‌الدوله امیر نامدار خاندان بنی مزید و روابط و برخوردهای این خاندان با دولتهای هم عصر و نیز سابقه و چگونگی بنای شهر حله و تحولات تاریخی آن بررسی شده است.

5a2d4cf5cb603.JPG

مزیدیان و نقش آنان در گسترش تمدن اسلامی

احمدرضا خضری

مزیدیان یکی از حکومت­های شیعی عراق بودند که در فاصله میان سال­های 350 تا 545 ه‍.ق برابر با 961 تا 1150م.، بر منطقه حلّه و پیرامون آن فرمان راندند. آنان که شاخه­ای از اعراب بنی­اسد به شمار می­آمدند، نخست در محلی بین کوفه و هیت استقرار یافتند و روزگار خود را از طریق دام­داری و کشاورزی سپری می­ساختند؛ تا آن­که در دوره معزّالدوله بویهی، علی­بن­مزید تحت حمایت بویهیان توانست حکومت مزیدیان را در نواحی یاد شده پدید آورد. پس از علی، هفت تن دیگر از افراد خاندان مزیدی به حکومت دست یافتند و با فراز و فرودهایی تا سال 545 ه‍.ق بر قلمرو مزیدی فرمان راندند. بی­شک بزرگ­ترین و مشهورترین حکمران مزیدی، صدقه­بن­منصور بود که همزمان با ظهور خاندان سلجوقی، حکومت مزیدیان را در اختیار داشت. وی که امیری هوشمند بود، با استفاده از اختلاف­ها و درگیری­های بین امرای سلجوقی، شهرهای بصره، کوفه، هیت و تکریت را به زیر فرمان آورد، و شهر حلّه را بنا نهاد و پایتخت خود را بدانجا منتقل ساخت و آن شهر را پایگاهی برای حمایت بی­چون و چرا از عالمان و دانشمندان قرار داد و زمینه گسترش بیش از پیش تمدّن اسلامی را فراهم آورد. این مقاله بر آن است که بر اساس روش توصیفی - تحلیلی و با استفاده از منابع، مآخذ و پژوهش­های تاریخی، در وهله نخست زمینه­ها و چگونگی ظهور حکومت مزیدی را بررسی و در مرحله بعد نقش آن خاندان را در گسترش فرهنگ و تمدّن اسلامی، به ویژه در دو بخش ادبی و علمی، بیان کند، و آن­گاه فعالیت­های آنان را در راستای گسترش تشیّع تبیین نماید.