مسئله ی حسن و قبح، دارای پیشینه ی بسیار کهن است. یونانیان باستان حسن و قبح عقلی را پایه و اساس ارزش های اخلاقی به شمار آورده اند. برخی از متکلمان اسلامی نیز حسن و قبح عقلی را زیر بنای مسائل کلامی شمرده اند. فقها این بحث را در اصول فقه مطرح کرده و حتی برخی آن را از مبادی احکام می دانند. دربحث عدل الهی، نیز مسئله ی «حسن و قبح ذاتی افعال» مورد پژوهش است. متکلمان دراین بحث دو گروه شده اند. گروه اول طرفدار جبر و اضطرار که به فرقه ی اشاعره شهرت یافته اند و گروه دوم طرفدار عقل و اختیار که در راس طرفداران این گروه فرقه معتزله و فرقه شیعه قرار دارند که به عدلیه شهرت یافتند. در کنار این دو فرقه باید از فرقه سومی به نام ماتریدیه نام برد. که این فرقه نیز درحسن وقبح بااین گروه هم عقیده اند. در معنا شناختی حسن وقبح،گاه به معنای موافقت و مخالفت با مقصود (عرض) و مصلحت وگاه صفت کمال و نقص،بکاررفته وگاه بر کاری که در دنیا موجب مذمت قرار گیرد و در آخرت موجب عقاب شود، قبح و برکاری که در دنیا مورد تشویق و مدح و در آخرت موجب ثواب شود، حسن اطلاق می شود.فرضیه ی تحقیق این است که اولاحسن وقبح،عقلی است ثانیا درصورت اثبات عقلی بودن حسن وقبح، ثمرات مهم ونوینی ازپذیرش این نظریه به وجود می آید،که در این مقاله بدان پرداخته شده است.

منابع مشابه بیشتر ...

5e37ff602ed80.JPG

نقش مبنایی عدل در امامت علوی

مریم صانع پور

برخی از شیعه شناسان غربی اصل اعتقادی عدل در شیعه امامیه را برگرفته از کلام معتزلی می دانند درحالی که این اصل اعتقادی از آموزه های نظری و عملی امام علی علیه السّلام نشأت گرفته است.عدل از نظر امامیه دارای شأنی وجودشناسانه است که از صفت عدل الهی آغازشده،در کیهانشناسی جریان یافته،و نهایتا از طریق انسان کامل که دارای شأن خلیفه اللهی است در کلیه شئون اجتماع بشری جریان می یابد بنابراین حتی اصل امامت مبتنی بر اصل اعتقادی عدل است. براین اساس اصل معرفت شناسانة معقولیت نیک بودن عدل و قباحت ظلم که امری معرفت شناسانه است در آموزه های علوی ناشی از عدل محوری وجودشناسانه اسلام می باشد.همچنین تأکید شیعه امامیه برغلبه تاریخی حق برباطل، معلول عدالت محوری وجود شناسانه و معرفت شناسانه امامان است در این صورت بندی مفهومی، اصل امامت مبتنی بر اصل عدل است به بالعکس. درحالیکه نظریه عدالت در کلام معتزلی فقط دارای شأنی معرفت شناسانه است؛نگارنده در این مقاله با تمرکز برآموزه های پیشوای اوّل شیعیان علی علیه السّلام به ریشه یابی اصل اعتقادی عدل می پردازد و پایگاه اصل عقل بنیان عدل را در تعالیم علمی و عملی ایشان می یابد و به این ترتیب ادعای خاورشناسانی که متکلمان معتزله را مبنای اصل عدل در اعتقادات امامیه می دانند مردود اعلام می کند.