سلجوقیان پس از تسلط بر ایران، برای اداره قلمرو وسیع خود، از وزرای ایرانی برای کسب مشروعیت، مقبولیت و اداره کشور بهره بردند. رقابت‌های سیاسی در بین وزرا و خاندان سلطنتی، موجب شد تا راه برای ورود پیروان مذهب رقیب به ویژه شیعیان امامی به دربار گشوده شود. البته سیاست تسامح مذهبی ملکشاه و نفوذ ترکان‌خاتون و نزدیکان شیعه او، به نفوذ شیعیان امامی کمک کرد. مجدالملک قمی یکی از وزرای معروف این دوره بود که عوامل فوق در قدرت‌یابی او نقش زیادی داشت. او از وزیران معروف دورة میانی امپراتوری سلجوقی بود که حدود دو سال وزارت برکیارِق را برعهده داشت؛ مجدالملک در مدت وزارت، اقدامات ارزنده‌ای در زمینه نفوذ تشیع‌ در دربار سلجوقی و بازسازی و رونق دادن قبور ائمه و بزرگان شیعه انجام داد. این پژوهش، با روش توصیفی‌ـ‌تحلیلی و از طریق مطالعه کتابخانه‌‌ای، ضمن بررسی زندگی و اقدامات مجدالملک، به نقش او در پیشبرد تفکر شیعی و ترویج اندیشه امامیه و بنای اماکن متبرکه پرداخته و فرجام او را تبیین نموده است.

منابع مشابه بیشتر ...

5b260bb4001a6.JPG

تلالو شعارهای شیعی بر آثار چوبی دوره سلجوقی تا آغاز دوره تیموری

زهرا جعفری فرد, احمد صالحی کاخکی, داوود جعفری سرشت

دوره سلجوقی تا آغاز دوره تیموری، از جمله ادوار درخشان صنایع چوب در ایران است. آثار چوبی به‌جای‌مانده از این دوران، علاوه بر داشتن ارزش فنی و هنری بالا، به دلیل داشتن کتیبه‌هایی با مضامین دینی و اعتقادی، جایگاهی ویژه در زمینه شناخت باورهای دینی و مذهبی مردمان آن اعصار دارند. این امر، لزوم بررسی دقیق و گسترده‌تر این آثار را موجب می‌شود. هدف اصلی پژوهش حاضر، معرفی آن دسته از آثار چوبی متعلق به دوره سلجوقی تا آغاز دوره تیموری است که روی آن‌ها، شعارهای خاص شیعیان شامل ادعیه، ذکرها و ... دیده می‌شود. با توجه به مطالعات و بررسی‌های صورت‌گرفته توسط نگارندگان، در پایان پژوهش، این نتیجه حاصل شد که در این ادوار، کاربرد شعارهای شیعی روی اشیای چوبی با کاربرد‌های مختلف، به صورت یک سنت زیبا و پسندیده درآمده است که نشان از اعتقادات عمیق و ارادت خالصانه بانیان و سازندگان این آثار، به اهل‌بیت(ع) دارد.

5b10005f57509.JPG

تعامل روحانیان شیعه با دولت صفوی؛ علل و پیامدها

جواد ورعی

این مقاله به پرسش از علل و پیامدهای تعامل روحانیان شیعه با دولت صفویه پاسخ می‌دهد و زمینه‌های گسترش تشیع در این دوره تاریخی را بررسی می‌کند. روش این مقاله، بررسی اسناد تاریخی درباره چگونگی رفتار دولت صفویه و عکس العمل عالمان شیعی است. رویکرد اعتدالی اهل تسنن در ایرانِ بعد از قرن هفتم و گرایش متصوفه به برخی آموزه‌های شیعی مانند ولایت انسان کامل که با نگارش زندگی پیشوایان دوازده‌گانه شیعه و سرودن اشعاری در فضائل و مناقب آنان نمایان شده است، از زمینه‌های تاریخی این رویکرد به‌شمار می‌رود. علاقه خاندان صفوی به علویان و نیاز پادشاهان و مجتهدان به یکدیگر، از علل تعامل عالمان شیعی با دولت صفویه و از زمینه‌های گسترش تشیع در این دوره است. برخی عوامل دعوت عالمان دینی به همکاری عبارت بود از: پیدایش اندیشه جایگزینی کانون قدرتی به جای قزلباشانِ گرفتار جنگ قدرت در شاهان صفوی، نیاز به نفوذ کلام عالمان دینی در بین مردم، ناکافی بودن آموزه‌های تصوف و نیاز به مکتبی فقهی ـ حقوقی (شریعت) برای اداره جامعه و کسب مشروعیت دینی. در مقابل عوامل پذیرش این دعوت از سوی عالمان نیز عبارت بود از: نجات از انزوا و شرایط تقیه و به‌دست آوردن آزادی‌های مذهبی و اجتماعی، احیای معارف مذهبی و تقویت پایه‌های تشیع با تأسیس حوزه‌های علوم دینی و اقامه شعائر شیعی و نظارت بر صاحبان قدرت و جلوگیری از ترویج منکرات و ستم به مردم.

دیگر آثار نویسنده بیشتر ...

583aa62249031.png

جغرافیای تاریخی شیعه در سده های نخست

حسن قریشی کرین

جغرافیای تاریخی شیعه یکی از موضوعات مورد توجه در سالهای اخیر است که ویژگی و امتیاز خاص این بعد از مباحث اجتماعی-تاریخی، توجه به جغرافیای اقشار مختلف شیعه همزمان با پرداختن به سیر تحولات تاریخی این مهم می باشد. بررس این موضوع از آن نظر حایز اهمیت است که از جایگاه و موقعیت اجتماعی شیعیان در جهان اسلام و تاثیرات آن بر تحولات سیاسی و اجتماعی و فرهنگی عالم اسلامی شناختی بهتر و دقیق تر در اختیار محقق قرار می دهد. در این پژوهش با در نظر گرفتن کشورهای شیعه نشین در طول قرون اسلامی، به موضوع فوق خواهیم پرداخت.

جغرافیا/عمومی
مقاله
580385f9c7326.png

امام جواد (ع)؛ حفظ شیعه و گسترش تشیع

حسن قریشی کرین

گسترش تشيع در دوران حكومت عباسيان و به رغم سخت‏گيرى‏هاى خلفا، مديون اقدامات و راهبردهاى ائمه اطهار (عليهم السلام) به ويژه امام جواد (ع) است. امام جواد (ع) در عرصه‏هاى مختلف فرهنگى، سياسى و اجتماعى، اقدامات و راهبردهايى براى حفظ تشيع داشتند. معرفى جايگاه امامت مهم‏ترين اقدام بود كه عباسيان درصدد خدشه‏دار كردن آن شدند. از اقدامات و راهبردهاى امام براى حفظ و گسترش تشيع در ساحت فرهنگى، مى‏توان به دعوت به تفقه در دين، تبيين معارف، پاسخ به شبهات درباره تشيع، فرهنگ كتاب‏نويسى، تربيت اصحاب خاص، آموزش ادعيه و زيارات، پيش‏گيرى از انحراف و برخورد با منحرفان اشاره كرد. در ابعاد سياسى اجتماعى نيز به نظام وكالت، تقيه، مكاتبه و توقيع، اجازه مشروط تصدى مناصب حكومتى توسط شيعيان، آماده‏سازى شيعه براى غيبت كبرا و نيابت خاص مى‏توان اشاره نمود. اين تحقيق با روش تاريخى- تحليلى، با بيان اقدامات فرهنگى، سياسى و اجتماعى امام جواد (ع) براى حفظ شيعه و گسترش تشيع، در ابعاد مطرح شده پرداخته است.

تاریخ/تاریخ معصومان(ع)/امام جواد(ع)
مقاله