پیدایش فرقه‌های مختلف در بین مسلمانان و شکل‌گیری عقاید آن‌ها، تحت تأثیر عوامل مختلف مذهبی و غیر مذهبی بوده است. یکی از آموزه‌های دینی که در شکل‌گیری عقاید شمار قابل توجهی از فرق اسلامی و به خصوص شیعی تأثیر داشته است، عقیده مهدویت است. اندیشه مهدویت در قالب شیعی آن با مسأله غیبت و رجعت کاملا به هم پیوسته است و همین دستمایه‌ای شد برای برخی پیشوایان و پیروان فرق اسلامی تا عقاید خود را بر پایه آن بنا نهند که یکی از این فرقه‌ها واقفیه است. واقفی‌گری که یکی از ارکان اساسی آن اعتقاد به غیبت و رجعت مهدی است، در معنای عام آن، سابقه‌ای دیرین در تاریخ اسلام دارد و شمار قابل توجهی از فرق اسلامی با تمسک به عقیده مهدویت قایل به وقف شده‌اند. واقفیه در معنای خاص به وقف کنندگان بر امام هفتم اطلاق می‌گردد که عقیده به مهدی موعود و غیبت و رجعت او را، بر امام هفتم تطبیق دادند. در مقاله حاضر ضمن معرفی واقفیه و عقایدشان علل و عوامل پیدایش این جریان را مورد بررسی قرار می‌دهیم.

منابع مشابه بیشتر ...

5e3b018bab1dd.JPG

نقد دیدگاه تطوری بودن عصمت امامان شیعه علیهم السلام

سیدرضا مودب, حسین خلیفه

شیعه در جهان امروز، مکتبی است با اندیشه‌های خاص در حوزه امامت که عصمت، از شاخص‌ترین اندیشه‌های آن به شمار می‌‌آید. در دوران معاصر، برخی خاورشناسان و محققان جهان اسلام، اندیشة عصمت امام را محصول سده‌های دوم و سوم دانسته‌اند که عالمان و تئوری‌پردازان شیعه پیشنهاد کرده و جامعه شیعه در قرون بعدی پذیرفته‌اند. سوالی که مطرح است این‌که آیا اندیشة عصمت امام، نظریه‌ای تکاملی در طول حیات شیعه است؟ در این صورت این تفکر، یک اندیشة رسمی اسلامی به شمار نمی‌آید و باید آن را جعلی دانست؛ و یا این‌که اعتقاد یادشده، آموزه‌ای اسلامی است که در صدر اسلام رواج داشته و مسلمانان نخستین نیز به آن پای‌بند بوده‌اند؟ در این رساله، به گفتار و رفتار اصحاب و تابعین در کتب فریقین مراجعه شده تا با تحلیل نصوص و گزارش‌های مندرج در آن‌ها، و تکیه بر نقلیات روایی و تاریخی، موضوعی کلامی در حوزة اندیشة تشیع به ثمر بنشیند. قراین و نشانه‌هایی که در نوشتار پیش رو به آن‌ها استناد می‌شود، موید اصالت این تفکر به عنوان اندیشه‌ای اسلامی است که از نخستین روزهای ظهور اسلام رواج یافته و مسلمانان نیز با آن آشنایی داشته‌اند.

5e29e56224111.JPG

دکتر سروش و موضوع &

حسن انصاری

همانطور که در آن يادداشت نوشتم موضوع براء و ولاء از ويژگی های مهم اعتقادی و ايمانی برای فرقه های نوظهور کلامی و مذهبی در دو سه سده آغازين اسلامی بود و خوارج و معتزله و شيعه و عثمانيه و اسلاف اهل سنت همه در اين موضوع و در خصوص فتنه اول و اختلافات ميان صحابه مواضع متفاوت داشتند و هر یک به نوعی به ولاء و براء معتقد بود.

دیگر آثار نویسنده بیشتر ...

5954c5d5c76ca.jpg

نقش شیعیان در دانش پزشکی

حسن حسین زاده شانه چی

قدیمی ترین تاریخ ملل تاریخ پزشکی است چرا که بشر از روزی که خود را شناخته با درد همراه و با حوادث رو به رو بوده است.از همان روزی که آدمی در صدد دفع شر و زحمت و درد از خود برآمده است تاریخ طب شروع می شود.در اسلام به علم پزشکی اهمیت بسیار داده شده و پس از علم حلال و حرام،یعنی علم فقه، از شریف‌ترین علم ها به شمار آمده و در حدیث شریف «علم ابدان» در کنار«علم ادیان» قرار گرفته است؛چرا که اگر تن سالم نباشد نمی تواند درباره مبدا جهان بیندیشد و او را ستایش و پرستش کند و از آن جا که تعالیم پیامبر اسلام(ص) افراد را به خیرات و مبرات و انفاق مال در راه خیر هدایت و ارشاد فرموده بدین مناسبت به نظر می رسد طب و طبابت در تمدن اسلامی بیش از سایر علوم پیشرفت داشته است و خوشبختانه نمایندگان بزرگ طب اسلامی بیشتر ایرانی بوده اند و اینان توانستند در دوران تمدن ستارگان قدر اول این آسمان باشند مانند رازی ، اهوازی، ابن سینا و جرجانی(گرگانی).در تاریخ طب اسلامی کسانی که اولین بار جرات آن را پیدا نمودند که بر کتب اساتید یونانی خرده گیری نمایند ایرانیان بوده اند.هدف از این مقاله بررسی نقش مسلمانان و بخصوص شیعیان در دانش پزشکی است که با روش توصیفی ـ تحلیلی و بر اساس منابع کتابخانه‌ای نگاشته می شود

علوم/علوم طبیعی
مقاله
55cf319018a3b.jpg

اوضاع سیاسی اجتماعی و فرهنگی شیعه در غیبت صغری

حسن حسین زاده شانه چی

« اوضاع سياسى، اجتماعى و فرهنگى شيعه در غيبت صغرى» اثر حسن حسين‏زاده شانه‏چى، دوره نزديك به يك‏صد ساله كه با غيبت امام دوازدهم( عج) در 260 ق آغاز و با درگذشت آخرين نائب، به سال 329 ق ختم مى‏گردد را، معرفى مى‏نمايد. كتاب به زبان فارسى و در سال 1386 ش نوشته شده است. پرداختن به يكى از مقاطع حساس تاريخ شيعه كه در سير تفكر اعتقادى و سياسى شيعى به شدت تأثيرگذار بوده، باعث اهميت كتاب شده است. ساختار كتاب با مقدمه مؤلف در معرفى منابع مورد استفاده وى، آغاز شده و در طرح مطالب، سعى شده است تا براساس اطلاعات تاريخى قابل اعتماد و معتبر، تصويرى از اوضاع سياسى، اجتماعى و فرهنگى اين دوره در پنج فصل ارائه شود، لذا مباحث به گونه‏اى ترتيب يافته كه تمامى مباحث ضرورى را در خود جاى دهد، بدين شكل كه: در دو فصل نخست، با طرح مباحث مقدماتى، سعى شده تا زمينه ورود به اصل بحث فراهم گردد. از اين رو فصل اول، به بحث‏هايى درباره مسأله غيبت، مشكلات آن و تلاش‏هاى ائمه( ع) جهت زمينه‏سازى در جامعه شيعه براى مواجه با اين پديده اختصاص يافته و فصل دوم، فضاى كلى و عمومى جهان اسلام در عصر غيبت صغرى را به تصوير كشيده است، تا درك بهترى از موقعيت جامعه شيعه در عصر مورد نظر، در جهان اسلام، به دست آيد. فصول بعدى، به مباحث سياسى، اجتماعى و فرهنگى جامعه شيعه پرداخته و در هر بخش، شاخصه‏هايى كه نشان دهنده وضعيت شيعيان در زمينه‏هاى مذكور است، مورد توجه قرار گرفته است؛ چنان كه در بحث اوضاع سياسى، از فعاليت‏هاى سياسى دولت‏ها، احزاب و شخصيت‏هاى شيعى بحث و گفتگو شده و در بخش وضعيت فرهنگى، از مراكز علمى، دانشمندان و دستاوردهاى فرهنگى و علمى سخن به ميان آمده است. مؤلف معتقد است، بى‏شك ذكر مطالب مذكور، كه به لحاظ موضوعى متنوع مى‏باشند، در راستاى به تصوير كشيدن چهره جامعه شيعى در عصر غيبت صغرى از ابعاد فوق‏الذكر، بسيار مفيده بوده است. منابع مورد استفاده در كتاب را مى‏توان به دو دسته كلى تقسيم كرد: الف) منابع كهن: تأليفات و تصنيفاتى كه در عصر غيبت صغرى يا زمانى نزديك به آن، به رشته تحرير درآمده است كه به دو دسته تقسيم مى‏شوند: 1- آثار شيعى: تأليفات اختصاصى: آثارى كه به طور خاص درباره امام دوازدهم( ع) نوشته شده است؛ مانند الامامه و التبصره، كمال الدين و تمام النعمه، الغيبه و... و غير اختصاصى: الارشاد المفيد، كشف الغمه، كفايه الاثر و... 2- غير شيعى: تاريخ طبرى، تجارب الامم، الكامل و... ب) پژوهش‏هاى معاصر: تاريخ سياسى غيبت امام دوازدهم( ع)، عصر غيبت، سازمان وكالت و... به نظر نويسنده، دوره غيبت صغرى، اهميت ويژه‏اى دارد؛ هم از اين رو كه دوره ميانى عصر حضور ائمه( ع) و دوره غيبت كبرى و ظرف زمانى براى انتقال از يك موقعيت اجتماعى به موقعيتى جديد به شمار مى‏رود، هم به اين لحاظ كه در اين دوره، تحولات بسيارى در اوضاع سياسى، اجتماعى و فرهنگى جامعه شيعى پديد آمد. از اين رو، معتقد است بررسى تاريخى اين دوره، علاوه بر آشنايى با اين تحولات، مى‏تواند در پاسخ‏گويى به سؤالات و شبهاتى كه در خصوص تاريخ و فرهنگ شيعه قابل طرح است، ما را يارى كند. گزارش محتوا پيش از ورود به مباحث اصلى، فصل اول، مطالبى جهت آشنايى با موضوع مورد بحث و شرايط زمانى و مكانى آن به لحاظ تاريخى ارائه كرده و در ادامه، نگاهى كلى به مسأله غيبت و موقعيت شيعه در آستانه وقوع آن افكنده است. لذا براى دست يافتن به سابقه انديشه غيبت در فرهنگ اسلامى، به بررسى و تحقيق در زمينه غيبت در روايات و انديشه آن در فرقه‏هاى شيعى و اسلامى، تأليفات در موضوع غيبت تا پيش از آغاز آن، زمينه‏هاى آمادگى جامعه شيعى در مواجهه با اين پديده و دوران زندگانى امام يازدهم( ع) و سال‏هاى نخستين زندگانى امام دوازدهم( عج) پرداخته است. تحولاتى كه در عرصه سياسى و فرهنگى جهان اسلام در دوران غيبت صغرى به وقوع پيوست، بر جامعه شيعه بى‏تأثير نبود و در پاره‏اى موارد مى‏توان تأثيرات مثبت و منفى اين تحولات را به طور مستقيم بر جامعه شيعه مشاهده كرد، از اين رو، نويسنده در دوم، در چهار بخش، براى شناخت دقيق‏تر و بهتر وضعيت شيعه در اين عصر، نگاهى اجمالى به وضعيت جهان اسلام در اين دوران افكنده است: وضعيت سياسى، وضعيت دينى و علمى، حوزه‏هاى فعال علمى و فعاليت‏ها و دستاوردها. موضع‏گيرى سياسى شيعه امامى در عصر غيبت صغرى، مبنى بر دورى گزيدن از هر گونه حركت و فعاليت سياسى بود، امام ديگر فرقه‏هاى شيعى، در عرصه‏هاى سياسى، فعاليت‏هاى گسترده‏اى داشتند كه در سوم، به اختصار به گوشه‏اى از وضعيت سياسى دو فرقه زيديه و اسماعيليه و دولت‏هايشان، در كنار بررسى وضعيت سياسى شيعيان امامى اشاره شده است. جغرافياى انسانى شيعه در عصر غيبت در شهرهاى مختلف بلاد اسلامى، با توجه به موقعيت‏هاى سياسى، اجتماعى و تراكم جمعيت، در چهارم، مورد بررسى قرار گرفته و بعد از بيان موقعيت اجتماعى آنان در زمينه زندگى شهرى، جايگاه اجتماعى، خاندان‏هاى شيعى و وضعيت معيشتى، به اختصار به پيدايش انشعابات فرقه‏اى پس از شهادت امام عسكرى( ع)؛ از جمله واقفيه، جعفريه و محمديه و عملكرد نائبان خاص در هدايت و رهبرى جامعه شيعه پرداخته شده است. مؤلف در آخرين فصل، وضعيت علمى و فرهنگى شيعيان را مورد بحث قرار داده و بعد از تشريح و توضيح دو مكتب عملى عمده كه در مراكز علمى شيعه رواج داشت؛ مكتب كلامى و حديثى، به وجود نوعى مكتب فقهى ديگر كه با مكتب فقهى پيشين، متفاوت بود، اشاره كرده است. در پايان، در مورد مهم‏ترين مراكز علمى و آموزشى شيعيان كه بسته به نحوه فعاليت‏هاى علمى و كيفيت، از درجات اهميت مختلفى برخوردارند، بحث شده و بعد از اشاره به نحوه ارتباط اين مراكز با يكديگر، براى سنجش كيفيت و كميت وضعيت علمى در عصر غيبت صغرى، وضعيت تأليفات، تصنيفات و زمينه‏هاى آن‏ها در اين دوران مورد بررسى قرار گرفته است.

تاریخ/تاریخ معصومان(ع)/امام مهدی(ع) تاریخ/تاریخ عمومی/از سال 260-329
کتاب