استاد واعظزاده در مصاحبه با مجلّه حوزه، شماره 141 مراجعه نکردنِ علماى شیعه را به روایات نبوى درج شده در کتابهاى اهل‏سنت، جمودِ فکرى و بزرگ‏ترین و نخستین مانع فکرى بر راه روشنفکرى در حوزه فقه شمرده است: »بزرگ‏ترین مانع فکرى براى این نوع روشنفکرى ]حوزوى[ آن است که کسى بر عترت جمود بورزد و بگوید: قرآن و عترت و سنت را، که اهل سنت در کتابها از رسول اللّه)ص( نقل کرده‏اند، هیچ بینگارد. نادیده گرفتنِ سنت که الان در بین اهل تسنن و در کتابهاى‏شان هست، به این دلیل که ما عترت داریم و همین عترت از سنت کفایت مى‏کند، این جمود فکرى و اولین مانع فکرى در حوزه فقه است.

منابع مشابه بیشتر ...

59eb57abaec5f.JPG

نقد دیدگاه شرق شناسان قرن نوزدهم به کارکرد اجتماعی روحانیان عصر قاجار

شکرالله خاکرند, مهدی دهقان حسام پور

از رویکرد نوشته ها و مطالعات غربیان درباره وجوه گوناگون حیات فکری، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی سرزمین های دیگر در قرن نوزدهم به عنوان «سنت شرق شناسانه» یاد می شود. شرق شناسان که گروه های متفاوتی، اعم از مامور سیاسی تا مسافر و محقق را شامل می شوند اجزای گوناگون جوامع شرقی را از نگاه و چارچوب سنت فکری خویش مطالعه و توصیف کرده اند. یکی از گرو ه های جامعه ایران که در قرن نوزدهم از سوی شرق شناسان مطالعه شده، روحانیان شیعی ایرانی بودند. به سبب تضاد اندیشه ای این دو گروه، یعنی روحانیان حافظ سنت در جامعه ایران و شرق شناسان دلبسته و مبلغ تجدد و مدرنیته، نوعی رویارویی بین آنان رخ داد. نتایج این پژوهش نشان می دهد که شرق شناسان روحانیان را به عنوان یک رقیب و دشمن فکری و سد نفوذناپذیر در مقابل تجدد مدنظر داشته و سعی کرده اند در چارچوب نظریه شرق شناسی، با یک نگاه تعمیم گرایانه و کل گرایانه، صفات غیرواقع و کارکردهای غیرواقعی را به این گروه منتسب کنند، هرچند نباید از دستاوردهای مطالعاتی این گروه در شناخت نسبی روحانیان دوره قاجار، مانند جایگاه، کارکردها، ضعف ها، و رابطه آنها با مردم غفلت کرد. هدف این تحقیق آن است که روحانیان را از دریچه نگاه شرق شناسان شناسایی و بررسی کند. روش تحقیق در این پژوهش، «توصیفی- تحلیلی» و روش جمع آوری اطلاعات «کتابخانه ای» است.

59df76bb54f5d.JPG

کنش‌های فکری گفتمان تشیع در رویارویی با بحران نوگرایی ایران دوره مشروطه

محمدامیر احمدزاده

تحولات بیرونی مؤثر در ایران، افزون بر کاهش یک‌پارچگی فکری سلطنت مطلقه قاجار، به پیدایی دوره‌ای از مواجهه اندیشه تشیع با مؤلفه‌های تازه و بازاندیشی کنش‌گران مذهبی درباره عرضه راه‌کار برای رفع بحران نوگرایی انجامید. چنین وضعی به‌ویژه در آستانه عصر مشروطه و دهه پس از آن، موجب پویایی اندیشه‌ سیاسی و ارائه راه‌کارهایی در قالب نگارش رساله‌های سیاسی عالمان شیعه شد. مسئله پژوهش این است که آیا دگرگونی فکری این دوره از علما، تحولی «پارادایمی» بود یا در چارچوب تغییر روی‌کرد آنان در اوضاع بحران تفسیرپذیر است؟ این پژوهش با روش تحلیل گفتمان و تطبیق مفاهیم گفتمان دینی عالمان شیعی بر مفاهیم نوپدید در آن عصر جدید، استنتاج می‌کند که عالمان شیعه در آستانه عصر مشروطیت با حفظ اصول پارادایمی خود به تحول گفتمانی پرداختند و پس از مواجهه با بحران برآمده از حضور گفتمان نوگرایی، دو گفتمان مشروطه و مشروعه را طرح کردند. پیروان هر یک ازاین دو روی‌کرد، بر پایه منابع پربار تشیع و اجتهاد و تفسیر در این‌باره، کوشیدند که در رویارویی با مفاهیم جدید و گفتمان تازه، تفسیرهای دینی رقیبی عرضه کنند که حاصلش پویایی مکتب تشیع و جهش فکری ـ فرهنگی ایرانیان در آن اوضاع و احوال بود و عامل محرّک وقوع انقلاب مشروطه و پیدایی کنش فکری ـ اجتماعی به شمار می‌رفت کنش‌گران دینی با طرح نظریه بازگشت به اسلام اصیل، بر معانی روزآمد و خوانش‌های دینی تازه از مفاهیم گفتمان دنیای بیرونی، به انگیزه حلّ بحران متمرکز شدند.

دیگر آثار نویسنده بیشتر ...

5592728179e87.jpg

آسیب های خرافه بر کیان اسلام و تشیع

عباس رضوی

در اين مقال، آسيبهاي خرافه بر باورها و ارزشهاي ديني و اجتماع، به بوته بررسي نهاده مي شود. در بررسي آسيبها بر باورهاي ديني، اين نتيجه را به دست مي دهد كه اين پديده، زمينه را براي شرك، جدايي امت از امام و سست باوري و دين گريزي فراهم مي آورد. اما اين كه در حوزه ارزشهاي ديني اگر خرافه راه پيدا كند، چه اتفاقي مي افتد، از سه آسيب جدي سخن به ميان آمده است كه بي گمان پيامد راهيابي و رخنه گري خرافه به حوزه ارزشهاست: بي توجهي به زمان در تفسير دين، تاثير متقابل خرافات و عافيت طلبي و اشاعه اباحي گري. و در حوزه اجتماع، خرافه سبب عقب ماندگي علمي، انحطاط علوم ديني و گسترش نابسامانيهاي اجتماعي مي شود. در پايان به نقش عالمان ديني در رويارويي با خرافه ها در حوزه هاي گوناگون پرداخته مي شود.  

تاریخ/مبانی و کلیات/کلیات
مقاله