شخصيت ابراهيم(ع) در قرآن با ابعادي همچون «پدر و تبار عالي»، «پدر ذريه و امت بسيار» و «صاحب دعا و دعوت هاي سرنوشت ساز» معرفي شده است. او پيامبر احتجاج هاي برهاني و پيشواي خردمند و محترم نزد ملل و نحل مختلف است و از جمله دعاهاي حضرت ابراهيم(ع)، داشتن ذريه اي مومن و مسلم و باقي ماندن زباني گويا و صادق پس از اوست. از نگاه قرآن و روايت ها، نسل حضرت ابراهيم(ع) تا پيامبر اکرم(ص) و اهل بيت ايشان امتداد يافته و در نهايت به امام رضا(ع) و البته چهار امام بعد رسيده است. اما موقعيت امام رضا(ع) در اين بين، بارز و ميان او و حضرت ابراهيم شباهت هاي متعددي مشهود است: امام رضا(ع) داراي مقامي شاخص در زمينه احتجاج ها و براهين فطري است و مناظره ها و جدال احسن او با دانشمندان اديان، فصلي شاخص در تاريخ امامت است. دو امام مذکور همچنين در دو نقطه و موقعيت تمدني زاده شده اند و دعوتشان، جنبه هاي سياسي و تمدني يافته است. اين مقاله در پي بررسي تطبيقي سيره اين دو پيشواي بزرگ و بيان ابعادي از حساب و حکمتي است که در کار آن دو در تاريخ نبوت و امامت تعبيه شده است.

منابع مشابه بیشتر ...

5e444185bfc86.JPG

روش‌شناسی و بسترشناسی فکری نظریات متکلمان شیعی مکتب بغداد (قرن چهارم و پنجم) در مسیله امامت

محمدحسین فاریاب

روش‌شناسي و بسترشناسي يک نظريه، از مهم‌ترين مسائلي است که نقش مهمي در تحليل و شناخت چرايي صدور آن نظريه دارد. متکلمان شيعي مکتب بغداد در قرن چهارم و پنجم هجري، از بزرگ‌ترين متکلمان اماميه در طول تاريخ به‌شمار مي‌آيند. با اين حال، روايات امامان معصوم عليه السلام، که از منابع اصيل تفکر ديني به‌شمار مي‌آيند، حضور کم‌رنگي در کتاب‌هاي کلامي ايشان دارند. هدف از نگارش اين مقاله، ابتدا روش‌شناسي فکري اين متکلمان، و سپس تحليل چرايي تکيۀ فراوان ايشان بر عقل در براهين و نظريات کلامي مربوط به مسئلۀ امامت با توجه به بستر فرهنگي شهر بغداد در آن دوران است. بر اساس مهم‌ترين يافته‌هاي اين نوشتار، نگاه سخت‌گيرانۀ متکلمان بغداد به احاديث و نيز تنوع مکاتب گوناگون کلامي و نيز تعصبات مذهبي و درگيري‌هاي شديد فرقه‌اي در بغداد، از مهم‌ترين عواملي است که مانع از استفادۀ لازم متکلمان شيعي از روايات در آن دوران شده است.

دیگر آثار نویسنده بیشتر ...

5a2d0c56f24e0.JPG

«امامت» و موضوع تمدن اسلامی (سیری تحلیلی از حضرت ابراهیم (ع) تا حضرت رضا (ع))

ابوالفضل خوش منش

بعثت پیامبران و جانشینان ایشان در شرایط زمـانی و مکـانی گونـاگونی روی داده و از جمله علل آن، تعلیم شرایط گوناگون زندگی به انسانهای پیـرو دعـوت انبیاست . دعوت و مجاهدت یک پیامبر به موضوع طغیان سیاسی پیوند مـی خـورد و دعوت پیامبر دیگری به فساد اقتصادی و دیگری به انحطـاط اخلاقـی . در میـان انبیا و اوصیای الهی ، نام دو امام را بـا موضـوع تمـدن، سیاسـت و فرهنـگ امـت اسلامی و بشری می توان قرین یافت : حضرت ابراهیم (ع) و حضرت رضا . (ع)در میان این دو شخصـیت الهـی کـه در دو منتهـی الیـه زمـانی و مکـانی نیـز ایستادهاند، جدا از ارتباط نسبی ، شباهت های درخور توجهی می توان یافـت کـه از جملة آنها، حضور در دو حوزة مهم تمدنی ، سروکار داشتن با دو دستگاه سیاسـی زیرک و طغیانگر، سیر گستردة جغرافیایی و بین المللـی ، سـروکار داشـتن ادیـان و مذاهب گوناگون با ایشان و موضوع مناظرهها و احتجاجات است . مقالة حاضر مقایسه ای میان سیرة این دو امام با نگاه فرهنگی و تمدنی اسـت . در این مقاله امام رضا(ع) را امامی می یابیم که با توجه به اقتضائات زمان، میراثدار برتر سیره و سنت پدر و پیشوای امم ، یعنی ابراهیم حنیف ، است . روشن است کـه بازخوانی فرهنگی و تمدنی سیرة پیشوایان، از نیازهای اساسـی امـت اسـلامی در مقطع حساس و سرنوشت ساز کنونی است .

فرهنگ و تمدن/کلیات
مقاله
54e596b1edd97.jpg

التفات به نهج البلاغه در آثار برخی از رهبران نهضت های بیداری جهان اسلام معاصر

ابوالفضل خوش منش

پس از نزول قرآن کریم در کسوت زبانی مشابه با زبان اعراب، ده ها هزار حدیث رسول اکرم و اهل بیت با همین زبان گفته و نوشته شدند (ر.ک به: حسینی، 1417ق، ص142/ حکیمی، 1381، ص37)؛ متونی چون نهج البلاغه و صحیفه سجادیه و نیز زیباترین مضامین و عمیق ترین نیایش های بشر با خداوند متعال، لباس همین زبان را پوشیدند؛ و این هم بزرگ ترین خدمت به زبان عربی بود. در دو سده اخیر، نهضتی در سرزمین های پهناور اسلامی شکل گرفت که از آن به «نهضت بیداری اسلامی» یاد می کنیم. صلای دعوت نهضت از سوی عالمان و ناصحان امت اسلامی در کشورهای مختلف، درافکنده شد. این دعوت ابعاد فکری و فرهنگی مهمی داشت که خود، راز پیشرفت و ماندگاری آن شد. یک اندیشه اساسی و محرک قوی برای نهضت فراگیر اسلام، اندیشه بازگشت به قرآن و اندیشه دیگر ـ که کمتر بدان پرداخته شد ـ اندیشه بازگشت به نهج البلاغه و اندیشه های امیرالمومنین بود. نهضت بیداری، با بین الملل اسلامی گره خورد و در قید و قالب های قومی و قبیله ای محصور نگشت؛ همان گونه که نهج البلاغه خود یک سند مهم بین المللی است و روی آوری به آن، به شیعیان محدود نمانده است. با این همه، در روی آوری به نهج البلاغه کوتاهی های فراوانی وجود دارد؛ لذا این منبع مهم، همچنان و با جدیتی افزون، باید مد نظر و توجه باشد.

حدیث/پژوهشی تاریخ/تاریخ معصومان(ع)/امام علی(ع)
مقاله