عصر امام هادی(ع)، از دوره‌های مهمّ گسترش و تثبیت تشیع است. مقاله حاضر، با بهره­گیری از روش مطالعات اسنادی و تحلیلی در منابع تاریخی، روایی و کلامی، کوشیده است به کشف و وصف چگونگی وضعیت شیعیان در آن دوره بپردازد. یافته­های پژوهش نشان­دهنده آن است که از یک سو، امام با وجود تنگناهای سیاسی که با آن مواجهه بود، توانست مرزهای اندیشه­ای تشیع را برای شیعیانی که پس از شهادت امام جواد(ع)‌ همگی به امامت امام هادی(ع)‌ اتفاق نظر داشتند، حفظ نماید و از سوی دیگر، شیعیان نیز دست به تولید آثار فراوانی برای ترسیم اندیشه­های شیعی زدند که به عنوان میراث شیعی همچنان باقی است. شیعیان در برخورد با مواضع محدودکننده خلفای عباسی نیز گاه به صورت ابتکاری و گاه به اشاره امام(ع)، راهبردها و سیاست‌هایی متناسب اتخاذ کردند.

منابع مشابه بیشتر ...

5c1e07f71f760.JPG

اصحاب قمی امام هادی علیه السلام و نقش آنان در گسترش اندیشه شیعی

حسن قریشی کرین, خدیجه پهلوانی

قم، یکی از پرسابقه‌ترین مراکز شیعه‌نشین در ایران است. مرکزیت قم برای شیعه، زمینه­ساز سفر علمای بزرگ شیعی به قصد فراگیری علوم اهل‌بیت(ع) و شنیدن احادیث آنان از طریق محدّثان قم شد. این شهر به علت قرارگرفتن در کانون تشیع، ارتباط با علویان و گروه‌ها و مناطق مختلف شیعی، با داشتن مرقد منور حضرت معصومه(س) و تاسیس مکتب حدیثی، از شهرهای پیشتاز در بسط اندیشه امامیه بود. این پژوهش، با استفاده از روش تاریخی به شیوه توصیفی- تحلیلی، ضمن بررسی جایگاه قم در رشد و توسعه دستاوردهای حدیثی و مبانی اعتقادی شیعه، به تبیین زندگی، نقش و عملکرد اصحاب قمی امام هادی(ع) پرداخته است. یافته­های این پژوهش نشان می‌دهد که ابراهیم‌بن‌هاشم قمی، احمد‌بن‌اسحاق قمی، احمد‌بن‌حمزه قمی، احمد‌بن‌محمد اشعری، عبدالله‌بن‌جعفر حمیری قمی، حسن‌بن‌خرّزاذ قمی و محمد‌بن‌احمد قمی، از مشهورترین اصحاب قمی امام هادی(ع) می‌باشند که با نگارش آثار علمی و اعتقادی و طرح مباحث حدیثی و کلامی، توانستند در انتقال فرهنگ و اندیشه شیعی به دیگر مناطق و جلوگیری از غلو و آرای واقفیه و نیز شکل‌گیری تشکیلات نقابت سادات، مساجد جدید و مکتب حدیثی قم، نقش مهمی ایفا کنند

دیگر آثار نویسنده بیشتر ...

5816f59b2da29.png

وضعیت اهل بیت (ع) در زمان امام کاظم (ع)

رمضان محمدی

پيامبر (ص)، در روايت معروف سفينه، اهل‏بيت خود را مانند كشتى نوح دانسته و مردم را به پيروى از آنان سفارش فرموده‏اند. بعد رحلت آن حضرت، عواملى سبب كناره‏گيرى اهل بيت از رهبرى جامعه شد و طولى نكشيد كه امويان، حاكميت را به دست گرفتند و اوضاع سياسى، آنان را وارد درگيرى سياسى و نظامى با اهل بيت كرد. جايگاه اهل بيت در بين مسلمانان سبب شعله‏ورشدن احساسات و گرايش مردم به آنان و موجب تنفر از اموى‏ها گشت. عباسيان با شعار دعوت به اهل بيت، جوهره رهبرى را در مبارزه سياسى با امويان تعريف كردند و با عشق به اهل‏بيت، دولت اموى را برانداختند و خود سوار بر مركب خلافت شدند. اهل‏بيت كه با حاكميت بنى‏عباس مخالف بودند، مورد خشم و كينه آنان قرار گرفتند. نخستين‏بار منصور شاخه حسنى هاشميان را به شدت سركوب كرد و بسيارى از شخصيت‏هاى برجسته آنان را زندانى نمود يا به قتل رساند. بعد از منصور، شاخصه حسينى اهل بيت كه فرد شاخص آنان امام كاظم (ع) بودند، نخست مهدى عباسى و پس از آن فرزندش هارون، امام را سال‏ها زندانى كردند و در زندان به شهادت رساندند. عباسيان علاوه بر قتل و سركوب علويان، از تبليغات باطل خود دست نشستند و كسانى را براى ترويج ديدگاه‏هاى خود مبنى بر مشروعيت خلافت بنى‏عباسى و شكستن هيمنه اهل بيت به كار گرفتند. از اين رو، دامنه مجادله بين اهل‏بيت و بنى‏عباس روز به روز بيش‏تر شد و عباسيان سعى كردند بنى هاشم را به پذيرش حاكميت خود ملزم سازند؛ از اين رو، اوضاع سياسى- اقتصادى براى بنى‏هاشم به شدت سخت شد. امام كاظم (ع) به صورت‏هاى مختلف، به مقابله با حكومت قدرت‏مند مهدى و پس از او با حكومت مستعجل هادى و خلافت طولانى هارون پرداختند و در موارد مختلفى، مواضع منفى خود را با گفتارها و رفتارهاى سياسى ابراز كردند. ايشان به عنوان امامى برحق از اهل بيت، سكان‏دار حركت‏هاى اصلاحى پنهان و آشكار اهل بيت و پيروان خود بودند.

تاریخ/تاریخ معصومان(ع)/امام موسی کاظم(ع)
مقاله