عصر امام هادی(ع)، از دوره‌های مهمّ گسترش و تثبیت تشیع است. مقاله حاضر، با بهره­گیری از روش مطالعات اسنادی و تحلیلی در منابع تاریخی، روایی و کلامی، کوشیده است به کشف و وصف چگونگی وضعیت شیعیان در آن دوره بپردازد. یافته­های پژوهش نشان­دهنده آن است که از یک سو، امام با وجود تنگناهای سیاسی که با آن مواجهه بود، توانست مرزهای اندیشه­ای تشیع را برای شیعیانی که پس از شهادت امام جواد(ع)‌ همگی به امامت امام هادی(ع)‌ اتفاق نظر داشتند، حفظ نماید و از سوی دیگر، شیعیان نیز دست به تولید آثار فراوانی برای ترسیم اندیشه­های شیعی زدند که به عنوان میراث شیعی همچنان باقی است. شیعیان در برخورد با مواضع محدودکننده خلفای عباسی نیز گاه به صورت ابتکاری و گاه به اشاره امام(ع)، راهبردها و سیاست‌هایی متناسب اتخاذ کردند.

منابع مشابه بیشتر ...

5c56cff52cb41.JPG

سازواری قالب و مفاد زیارت جامعه کبیره و نیاز معرفتی امامیه در عصر امام هادی علیه السلام

روح الله توحیدی نیا

زیارت‌نامه جامعه کبیره، برای نخستین‌بار به بیان تفصیلی ویژگی‌ها و شئون ائمه اطهار: پرداخته است. عوامل موثر بر تدوین این متن، از مهم‌ترین پرسش‌هایی است که پس از پذیرش اصالت آن، نیازمند یافتن پاسخ مناسب است. نوشتار حاضر، با نگرش زمان­مند به این متن و بهره‌گیری از شواهد تاریخی، کوشیده است به این پرسش پاسخ دهد که چه نسبتی میان مضامین زیارت جامعه و نیازهای شیعیان امامی در عصر امام هادی(ع) (212-254ق) برقرار بوده است؟ یافته­های این پژوهش، نشان می­دهد که قالب و مفاد زیارت‌نامه جامعه کبیره، جوابگوی نیازهای خطیر معرفتی امامی‌مذهبان در زمانه امام هادی(ع) است و می­توان آن را یک نظام­نامه جامع برای مدیریت افکار شیعیان امامی در آن دوره شمرد.

دیگر آثار نویسنده بیشتر ...

5816f59b2da29.png

وضعیت اهل بیت (ع) در زمان امام کاظم (ع)

رمضان محمدی

پيامبر (ص)، در روايت معروف سفينه، اهل‏بيت خود را مانند كشتى نوح دانسته و مردم را به پيروى از آنان سفارش فرموده‏اند. بعد رحلت آن حضرت، عواملى سبب كناره‏گيرى اهل بيت از رهبرى جامعه شد و طولى نكشيد كه امويان، حاكميت را به دست گرفتند و اوضاع سياسى، آنان را وارد درگيرى سياسى و نظامى با اهل بيت كرد. جايگاه اهل بيت در بين مسلمانان سبب شعله‏ورشدن احساسات و گرايش مردم به آنان و موجب تنفر از اموى‏ها گشت. عباسيان با شعار دعوت به اهل بيت، جوهره رهبرى را در مبارزه سياسى با امويان تعريف كردند و با عشق به اهل‏بيت، دولت اموى را برانداختند و خود سوار بر مركب خلافت شدند. اهل‏بيت كه با حاكميت بنى‏عباس مخالف بودند، مورد خشم و كينه آنان قرار گرفتند. نخستين‏بار منصور شاخه حسنى هاشميان را به شدت سركوب كرد و بسيارى از شخصيت‏هاى برجسته آنان را زندانى نمود يا به قتل رساند. بعد از منصور، شاخصه حسينى اهل بيت كه فرد شاخص آنان امام كاظم (ع) بودند، نخست مهدى عباسى و پس از آن فرزندش هارون، امام را سال‏ها زندانى كردند و در زندان به شهادت رساندند. عباسيان علاوه بر قتل و سركوب علويان، از تبليغات باطل خود دست نشستند و كسانى را براى ترويج ديدگاه‏هاى خود مبنى بر مشروعيت خلافت بنى‏عباسى و شكستن هيمنه اهل بيت به كار گرفتند. از اين رو، دامنه مجادله بين اهل‏بيت و بنى‏عباس روز به روز بيش‏تر شد و عباسيان سعى كردند بنى هاشم را به پذيرش حاكميت خود ملزم سازند؛ از اين رو، اوضاع سياسى- اقتصادى براى بنى‏هاشم به شدت سخت شد. امام كاظم (ع) به صورت‏هاى مختلف، به مقابله با حكومت قدرت‏مند مهدى و پس از او با حكومت مستعجل هادى و خلافت طولانى هارون پرداختند و در موارد مختلفى، مواضع منفى خود را با گفتارها و رفتارهاى سياسى ابراز كردند. ايشان به عنوان امامى برحق از اهل بيت، سكان‏دار حركت‏هاى اصلاحى پنهان و آشكار اهل بيت و پيروان خود بودند.

تاریخ/تاریخ معصومان(ع)/امام موسی کاظم(ع)
مقاله