به هر روی لازم است علل نزدیکی و نفوذ علما به دربار صفویه و نقش عظیم علمای‌ شیعه در آن عصر-باتوجه به پیشینهء تاریخی ظلم حاکمان و وجود فرصتی مناسب و مغتنم برای پاسداری از اسلام ناب محمدی صلی الله علیه و آله در دوران صفویه-به‌ اختصار بررسی شود تا بی‌اساس بودن پاره‌ای از عیب جویی‌ها،سوءظن‌ها و حتی‌ توهین‌ها نسبت به بزرگان علم و فقهات-که هدفی جز خدمت به اسلام و شیعه،و ترویج تشیع مظلوم و احیای مکتب اهل بیت علیهم السلام نداشته‌اند-آشکار شود،هم‌چنین‌ بایسته است با بیان ژرفای خدمات و عظمت و قداست کار علمی و دینی این علما،تعهد و رسالت بزرگ آنان روشن،و از مقام‌شان دفاع گردد. یک بار دیگر می‌گوییم: با همه تشکیک‌هایی که در جنبش صفویه شده و حرکت شاه اسماعیل را بیش‌تر یک‌ جنبش سیاسی دانسته‌اند تا یک جنبش مذهبی و تغییر آن نخست از یک حرکت عمیق‌ صوفیانه غیراسلامی و غیرشیعی به یک فرقه شیعه غالی در عصر جنید پسر ابراهیم‌ پسر سید علی سیاهپوش فرزند صدر الدین پسر شیخ صفی و نوه شیخ زاهد گیلانی و سپس تبدیل آن به یک حزب سیاسی شورشی و حتی تشکیک در سیادت صفویه و شیخ‌ صفی الدین و بالاتر،تردید و شک در ایرانی بودن آن‌ها و نیز عدم تشیع نخستین او،همه‌ و همه می‌رساند که این نقش و قدرت علما و فقها شیعه بوده است که از آنان حاکمان‌ مقتدر و شیعه دوازده امامی ساخته‌اندو اصول و مبانی و فرهنگ تشیع اثنی عشریه را به‌ وسیله آنان رواج داده‌اند و آنان را به صورت یک مذهب رسمی و قدرتمند در عرصه‌ جهان عرضه کرده‌اند،زیرا تشیع فکری و عملی از جنید به بعد مخصوصا شاه اسماعیل‌ و دیگر سلاطین این سلسله،هویدا و آشکار بود و خود شاه اعتراف زیادی در پیروی از مرام اهل بیت علیهم السلام و شیعه دوازده امامی دارند که بر کسی پوشیده نیست.

منابع مشابه بیشتر ...

5c1f357788ab3.JPG

اندیشه موعودگرایی در دوره صفویه

نسیم خلیلی, مهدی فراهانی منفرد

هدف اصلی نوشتار حاضر مطالعه تاریخ اجتماعی عصر صفویه با توجه ویژه به موضوع مهدویت و منجی گرایی است.اهمیت این موضوع به این امر باز می گردد که این اندیشه در آن روزگار به شکلی پررنگ تر و در سطح گسترده حیات اجتماعی مردم مطرح شد؛ چه از روزنه اندیشه ای فقیهانه که از سوی مذهب تازه رسمیت یافته تشیع تغذیه و تقویت می شد و چه از روزنه آنچه مدعیان نجات بخشی در آن روزگار در جستجوی آن بودند.نویسندگان می کوشیدند اندیشه نجات بخشی را به ویژه در قالب آنچه موعودیت، مهدویت و منجی گرایی خوانده می شود، در چشم انداز حیات فکری، سیاسی و اجتماعی این روزگار جستجو کنند و به بازبینی آن بپردازند.