مباحث مربوط به مهدی موعود( همواره مورد توجه اندیشمندان بوده و از جهات گوناگون بررسی شده است. به موازات تلاش ارزشمند دانشمندان مسلمان در تبیین صحیح آموزه‌های مهدوی، اسلام‌شناسان غربی نیز از این موضوع غافل نمانده و دربارۀ این باور اصیل اسلامی به اظهار نظر پرداخته‌اند. بیشتر دیدگاه‌های مستشرقان و مهدی‌پژوهان غربی، خواسته یا ناخواسته، از حقیقت مهدویت فاصله گرفته است که این امر، همت دوچندان مدافعان حریم امامت و مهدویت را در پاسخ‌گویی به شبهات مطرح شده طلب می‌کند. اما با وجود تلاش‌های انجام شده، روند نقد و بررسی مقالات و نوشته‌های اندیشمندان غربی، به‌ویژه آن‌چه در دایرةالمعارف‌های معتبر آمده، به کندی صورت‌پذیرفته است. نوشتار پیش رو، گام کوچکی در مسیر آشنایی با کلیاتی در این‌باره است.

منابع مشابه بیشتر ...

5debd5089bb3c.JPG

بررسی روش ها و ویژگی های پژوهشی ویلفرد مادلونگ در مطالعات شیمی

محمود تقی زاده داوری, احمد بهشتی مهر

ویلفرد مادلونگ یکی از برجسته ترین و تاثیرگذارترین شیعه شناسان دوره معاصر اسـت . آثار وی ، برخلاف بسیاری از آثار اسلام شناسان و شیعه شناسان مغرب زمین ، در شناخت و توصیف ابعاد گوناگون اسلام بسیار موفق بوده ، به طوری که حتی جوامع اسـلامی و شیعی نیز آثار وی را می پسندند و می پذیرنـد. بـه نظـر می رسـد سـهم بـالایی از ایـن موفقیت به دلیل توجهی است که او به نکات روش شناسانه دارد. آثار وی در مطالعـات شیعی ، در مقایسه با آثار دیگر شیعه شناسان غربی ، نقاط قوت یا ویژگی هـای پژوهشـی خاصی دارد که مهم ترین آنها عبارت اند از: توجه به منـابع اصـیل و معتبـر اسـلامی و شیعی ، تفکیک موضوعی و روشی منابع ، توجه به فضا و تاریخ حوادث و آموزه ها، فهـم آموزه ها در راستای یک نظام فکری ، اشراف نسـبتا کامـل بـه ابعـاد گونـاگون اسـلام ، شناخت دقیق دانشمندان و آثار معتبر ایشان ، و نیز تسلط به زبان عربی ، که مادلونگ با بهره گیری از آنها توانسته است توجه مسلمانان و شیعیان را به آثار خـود جلـب کنـد و حتی تحسین ایشان را برانگیزد. رعایت کردن نکـات فـوق باعـث شـده اسـت او را از جرگه مستشرقان مغرض و جاهل جدا کننـد و در میـان پژوهش گـران منصـف جـای دهند. این مقاله روش ها و منابع مورد استفاده و نیز شیوه های پژوهشی مادلونگ را، در معرفی تشیع به جوامع غربی ، می کـاود و ضـمن مقایسـه آن بـا آثـار برخـی دیگـر از شیعه شناسان می کوشد تمایز و برتری آثار وی را نشان دهد.

دیگر آثار نویسنده بیشتر ...

5ccdbaa57cf83.JPG

تطور مهدویت در منابع روایی شیعه (در پنج قرن نخست)

خدامراد سلیمیان

فراوانی احادیث مربوط به مهدویت به نسبت بسیاری از مباحث دیگر، چشم‌گیر و درخور نگرش است. با گذری کوتاه در منابع روایی موجود از پنج قرن نخست، درمی‌یابیم که موضوعات مربوط به امام مهدی( و برپایی حکومت عدل جهانی به دست ایشان، از جمله موضوعاتی است که پیش از به دنیا ‌آمدن آن حضرت با بهره‌مندی از سخنان پیامبر اکرم( و پیشوایان معصوم( به آن پرداخته شده ا‌ست.این نقل روایات در دوره‌های مختلف به سبب برخی عوامل مانند انگیزه‌های شخصی، عوامل محیطی و پدیدۀ فرقه‌های انحرافی، دست‌خوش دگرگونی‌هایی شده و این دگرگونی‌ها به طور عمده به صورت تصحیف، تحریف و حتی جعل رخ داده که به نظر می‌رسد در مواردی بر شمار آنها افزوده شده است و بررسی آن جایگاهی برجسته دارد.آشنایی با منابع و نیز سیر تطور نقل این روایات، از آن‌رو که به فهم بهتر این اندیشۀ والا کمکی شایان می‌کند، دارای اهمیتی بسیار است. این فعالیت پژوهشی به این صورت پیش از این انجام نشده است.در این نوشتار به صورت گذرا، از این منابع و شمار روایات مهدویت آنها در پنج قرن نخست، گزارش و تحلیل خواهد شد.

تاریخ/تاریخ معصومان(ع)/امام مهدی(ع)
مقاله
55e6a9215b7a3.jpg

فرهنگ نامه مهدویت

خدامراد سلیمیان

معرفى اجمالى‏ « فرهنگ‏نامه مهدويت» اثر خدامراد سليمانيان، فرهنگ الفبايى اعلام و اصطلاحات مربوط به مهدويت است كه در راستاى فرهنگ سازى انتظار، به زبان فارسى و در سال 1387 ش نوشته شده است. نويسنده، كتاب را با انگيزه آشنايى علاقمندان به بحث‏هاى مهدويت و امام عصر( عج) و آشنايى نسل حاضر با فرهنگ مهدويت تدوين كرده است تا علاقمندان با آسانى بتوانند از خلال مدخل‏هاى آن، به مطالب مورد نياز خود دسترسى پيدا كنند. ساختار كتاب با مقدمه مؤلف در بيان نكاتى پيرامون مباحث آغاز شده و مطالب كه مجموعه‏اى مدون بر اساس حروف الفباست، بيشتر مربوط به مباحث مختلفى درباره امام زمان( عج) از جمله مفاهيم، اعلام و برخى آثار مرتبط با آن حضرت مى‏باشد كه هر مطلب، تحت عنوانى كه مدخل ناميده شده، با رعايت ضوابط و قواعد علمى فرهنگ‏نامه نگارى نوين، به نگارش درآمده است. نگارنده در ذيل هر يك از مدخل‏ها، ضمن تشريح معناى لغوى آن، به ذكر آيات، روايات، منابع تاريخى و ديگر مآخذ و مصادر اشاره كرده و كوشيده است تا اطلاعات جامعى از موضوع مدخل، به خواننده انتقال دهد. از ويژگى‏هاى كتاب، نيازسنجى مخاطب در سطح عام و خاص بوده كه به اين منظور، دويست واژه در حوزه مهدويت انتخاب شده كه مخاطب در صورت نياز، كافى است به مدخل‏هاى واژه‏هاى مربوط مراجعه و اطلاعات را به صورت روان دريافت كند. سير مطالعاتى نويسنده در چندين سال گذشته، بررسى بيش از دو هزار و پانصد روايت از بيش از دويست منبع روايى و تاريخى شيعه و عامه، مطالعه ده‏ها كتاب در موضوع مهدويت و استفاد از كتاب‏هاى لغت و فرهنگ‏نامه‏ها، سرمايه اساسى در تدوين كتاب بوده است. انتخاب مدخل‏ها و كليد واژه‏هاى كتاب، بر اساس مفاهيم و مقوله‏هايى بوده كه يا ريشه قرآنى و روايى داشته يا مورد پذيرش بزرگان بوده است و نويسنده تصريح دارد كه از مفاهيم و واژه‏هاى وارداتى و سست كه در شأن فرهنگ مهدويت نبوده، پرهيز شده و از آن جا كه مخاطب خود را عموم مردم مى‏داند، از بيان ديدگاه‏ها و برداشت‏هاى شخصى، پرهيز كرده است. گزارش محتوا در بخش اعلام، مى‏توان به مدخل‏هايى؛ چون احمد بن اسحاق قمى، احمد بن هلال كرخى، اسماعيله، اصحاب كهف، انطاكيه، على محمد شيرازى، بهائيت، جعفر كذاب، منصور حلاج، حسين بن روح، دجال، سفيانى، شعيب بن صالح، زبور داود، حكيمه خاتون، عوف سلمى، زيديه، شيخيه، شلمغانيه، شيصبانى، طالقان، على بن محمد سمرى، جبرئيل، حديث لوح حضرت زهرا( س)، كتاب كمال‏الدين و تمام النعمه، سيد حسنى، جزيره خضرا، زيارت رجبيه، سرداب، احمديه، مسجد كوفه،، بيت المقدس، نرجس، عيسى( ع)، كوه رضوى، كوه ذى طوى، مسجد جمكران، مسجد سهله و... اشاره كرد. انجمن حجتيه از جمله اعلامى است كه به توضيح آن پرداخته شده است. نويسنده اين انجمن را از جمله گروه‏هاى فعال معاصر در حوزه مهدويت با ديدگاه‏هاى ويژه معرفى كرده كه در بيش از نيم قرن گذشته، در بحث‏هاى مهدويت، به نوعى در كانون توجه بوده است. سابقه شكل‏گيرى اين گروه، به جريان‏هاى دهه 1320 ش تا ميانه‏هاى دهه 30 در جامعه ايران برمى‏گردد كه افكار و عقايد آن در ذيل عناوين زير توضيح داده شده است: 1- بهائيت، دشمن اصلى‏ 2- جدايى دين از سياست‏ 3- ناموفق بودن قيام‏هاى پيش از ظهور 4- بى‏معنا بودن جهاد در دوران غيبت. بخش اصطلحات حاوى مدخل‏هايى است؛ مانند اشراط الساعه، توقيعات، دابه الارض، غيبت، رجعت، مرگ جاهلى، وقاتون، نداى آسمانى، ولى فقيه، نيابت عام و خاص، نشانه‏هاى آخرالزمان، مهدى شخصى و مهدى نوعى، موعود يهود و مسيحيت، امنيت، اوتاد، مقتداى مسيح، فوتوريسم، فرجام‏شناسى، وقت معلوم، خورشيد پشت ابر، سازمان وكالت، رجعت كنندگان، حكومت صالحان، ناحيه مقدسه، عصر زندگى، غريم، ميراث‏دار پيامبران، يا لثارات الحسين، امدادهاى غيبى، نيابت، پايان تاريخ، يأجوج و مأجوج و نفس زكيه. در مدخل شمائل حضرت مهدى( عج)، نويسنده مجموع روايات پيامبر اكرم( ص) و امامان( ع) كه شمايل و اوصاف حضرت مهدى( ع) را بيان كرده‏اند، به سه دسته تقسيم كرده است: 1- رواياتى كه شمايل آن حضرت را پس از ولادت و دوران كودكى توصيف كرده است؛ از جمله پيشانى درخشان، روى سفيد، چشمان براق، دو كتف ستبر، دو زانوى برگشته و... 2- حكاياتى كه ملاقات كنندگان با آن حضرت در طول دوران غيبت، ذكر كرده‏اند كه از جمله آن اوصاف مى‏توان به اين موارد اشاره كرد: صورتى گندم‏گون، داراى قامتى نه بسيار بلند و نه چندان كوتاه، بينى كشيده، چهار شانه و... 3- احاديثى كه به نقل از معصومان( ع)، شمايل و ويژگى‏هاى جسمانى آن حضرت را هنگام ظهور و حكومت او بيان كرده كه يكى از مهم‏ترين آن‏ها، توان فوق‏العاده جسمانى ايشان است.

تاریخ/تاریخ معصومان(ع)/امام مهدی(ع)
کتاب